Theo các nhà nghiên cứu, nguyên lý sinh học về cân bằng nội môi sẽ giúp các robot trở nên thông minh hơn.

Trong viễn tưởng tồn tại vô vàn các robot có cảm xúc, ví dụ như David trong bộ phim A.I, hay WALL-E – chú robot biết yêu trong phim hoạt hình cùng tên. Thậm chí, kể cả robot trong Lost in Space cũng đã vô cùng kích động khi cố gắng cảnh báo cho Will Robinson, và rất nhiều robot khác nữa.

Tuy nhiên, thực tế lại khá khác biệt, và các robot hiện tại thì chẳng có cảm xúc nào hết.

Theo các nhà thần kinh học Kingson Man và Antonio Damasio, việc xây dựng các robot có cảm xúc là hoàn toàn có thể. Về cơ bản, chúng ta chỉ cần xây dựng các robot có khả năng lo sợ về sự tồn tại của chúng, và rồi các robot này sẽ tự phát triển cảm xúc để đảm bảo sinh tồn.

“Các robot hiện nay không có cảm xúc,” Man và Damasio viết trong một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Machine Intelligence. “Chúng không được thiết kế để có thể biểu hiện trang thái nội bộ của các hoạt động, và vì vậy không thể cảm nhận được các trạng thái tinh thần.”

Man và Damasio đã gợi ý một chiến lược, cho phép các máy dạng người cảm nhận được một thứ gọi là “cảm xúc nhân tạo.” Về cơ bản, điều này cho phép máy móc có thể tuân theo nguyên lý cân bằng nội môi, trong đó cuộc sống sẽ tự điều chỉnh chính nó để phù hợp với một khoảng điều kiện nhất định (ví dụ như giữ nhiệt độ hoặc thành phần hóa học trong một mức có thể chấp nhận được). Và nếu robot có thể nhận thức được các đặc điểm tương đương, thì trạng thái nội bộ của chúng có thể được coi như phiên bản robot của các cảm xúc.

Man và Damasio cũng tin rằng, những cảm xúc này sẽ làm robot cố giữ gìn bản thân, qua đó khiến AI có thể mô phỏng thực tế tốt hơn.

Thông thường, các máy móc “thông minh” chỉ được thiết kế cho một tác vụ cụ thể, như chẩn đoán bệnh, lái xe, chơi cờ vây, hay giải quyết gameshow. Tuy nhiên, trí thông minh trong một mảng duy nhất là không giống với trí tuệ toàn diện của con người, với khả năng đối mặt với nhiều tình huống khác nhau mà chưa từng được trải nghiệm trước đó. Chính vì vậy, việc tìm ra cách để tạo ra trí thông minh toàn diện là một mối quan tâm của mọi nhà nghiên cứu.

Theo Man và Damasio, cảm xúc chính là chìa khóa cho điều này.

Ý chí sinh tồn gây dựng nên cảm xúc. Trong khi đó, robot được bảo trì bởi con người, cung cấp mọi điều kiện cần thiết, và vì vậy không thể hình thành năng lực sinh tồn, dẫn tới việc chúng không có cảm xúc.

Trong khi đó, cảm xúc lại là thứ thúc đẩy các sinh vật tồn tại, cố gắng đảm bảo rằng các hành vi sẽ đạt cân bằng nội môi. Do đó, nếu máy móc có khả năng cảm nhận trên, chúng sẽ hành động để hạn chế hiểm nguy hết mức có thể.

Và để nhận biết những hiểm nguy trên, thì trước hết, robot cần được thiết kế để hiểu được trạng thái nội bộ của chính chúng.

Theo Man và Damasio, với những phát triển trong 2 lĩnh vực robot phần mềm và deep learning, việc xây dụng các robot có cảm xúc đang trở nên khả thi hơn bao giờ hết. Cụ thể, robot phần mềm sẽ là nguyên liệu gây dựng cảm xúc máy, trong khi đó deep learning sẽ hiện thực hóa các kỹ thuật máy tính cho phpes chuyển đổi những cảm xúc này thành các hành vi sinh tồn.

Trong đó, Deep Learning là “Hậu duệ” của một ý tưởng lâu đời về mạng nơ-ron nhân tạo – Tức mạng liên kết các nguyên tố máy tính mô phỏng tế bào thần kinh trong não bộ. Cụ thể, khi thông tin được đưa vào mạng này, liên kết giữa các nơ-ron sẽ được cải thiện, cho phép mạng phân tích được các xu thế trong thông tin đầu vào.

Để thực hiện được Deep Learning, ta cần nhiều lớp mạng nơ-ron. Trong đó, mỗi lớp sẽ tiếp cận với đầu vào từ bên ngoài, rồi chuyển đầu vào này sang các lớp tiếp theo, qua đó phát hiện các xu hướng của thông tin. Deep learning cũng có khả năng phân loại các xu hướng này, qua đó có thể phân biệt được sự vật, hoặc quyết định được những yếu tố xuất hiện trên ảnh chụp CT có mang mầm mồng của ung thư hay không.

Để được coi là thông minh, robot sẽ cần phải phát hiện được các yếu tố trong môi trường, cũng như kiểm soát được hiện trạng nội bộ của chúng. Và thông qua việc biểu diễn các trạng thái môi trường qua máy tính, một máy Deep Learning sẽ có thể kết hợp nhiều đầu vào, qua đó đánh giá được tình huống hiện tại. Theo Man và Damasio, một máy như vậy sẽ có thể học được những năng lực cảm nhận, như cách khẩu hình có liên quan tới âm thanh được phát ra.

Đồng thời, robot này cũng sẽ có thể liên kết tình huống bên ngoài với các trạng thái bên trong – tức các cảm xúc (nếu có). Và năng lực này, theo Man và Damasio, sẽ là “một mảnh ghép thiết yếu để liên hệ cân bằng nội môi của một hệ thống với các quan điểm và hành vi phát sinh ra bên ngoài”.

Tuy nhiên, khả năng nhận biết trạng thái nội bộ sẽ là vô ích nếu chúng không được phát sinh từ môi trường. Cụ thể, robot được làm bằng sắt, và vì vậy nó sẽ không phải quan tâm tới những vấn đề như muỗi, giấy cắt, hay rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, nếu nó được làm bằng vật liệu mềm với các cảm ứng điện, thì chúng nên có thể phát hiện các nguy hiểm trên, qua đó thực hiện một chương trình sửa chữa tương ứng.

Như vậy, một robot có khả năng quan sát các nguy hiểm liên quan tới sinh tồn sẽ tự hình thành các biện pháp bảo vệ, thay vì phải dựa vào các giải pháp được lập trình sẵn.

“Thay vì phải hard-code một robot cho mọi khả năng, và lập trình chúng với một bộ quy chế hành động nhất định, thì robot, nếu có thể tự sinh tồn, sẽ giải quyết được các thử thách một cách sáng tạo hơn. Chúng cũng sẽ tự đề ra các giá trị và mục tiêu cơ bản, thay vì phải dựa vào thiết kế có sẵn,” Man và Damasio viết.

Ngoài ra, theo họ, năng lực tự bảo vệ cũng sẽ cải thiện kỹ năng suy nghĩ, tương tự như cách con người phát triển. Trong nghiên cứu, họ viết: “Theo chúng tôi, nhận thức cao là kết quả của việc tổng hợp các nguồn lực nhằm giải quyết các vấn đề liên quan tới cân bằng nội môi.”

Và như vậy, khả năng tự sinh tồn và tự bảo vệ có thể là động lực giúp robot mô phỏng thành công trí tuệ toàn diện của con người. Động lực này cũng gợi nhớ về định luật robot nổi tiếng của Isaac Asimov, cụ thể là: Robot phải bảo vệ con người, robot phải tuân theo con người, robot phải tự bảo vệ chính chúng. Trong viễn tưởng, thì việc tự bảo vệ là yếu tố theo sau việc tuân thủ. Tuy nhiên, có lẽ, trong thực tế, ta sẽ cần các biện pháp để bảo vệ con người khỏi các robot có năng lực tự bảo vệ.

Nhưng câu chuyện về robot thường không mang lại cái kết tốt đẹp cho người tạo ra chúng,” Man và Damasio thừa nhận. Tuy nhiên, liệu robot có cảm xúc có thể gây ra hủy diệt hay không? “Chúng tôi tin là không. Giả dụ như, cùng với việc có cảm xúc, robot có thể nhận biết được cảm xúc của người khác nữa – thì chúng sẽ có khả năng đồng cảm,” họ khẳng định.

Và vì vậy, Man và Damasio đã tự đề ra các định luật riêng về robot, đó là: 1. Cảm thấy ổn. 2. Biết đồng cảm.

Họ cũng bổ sung rằng: “Nếu robot có thể cảm nhận được cảm xúc thật, thì chúng tất yếu sẽ liên kết được cảm xúc của chúng với cảm xúc của người khác, qua đó hình thành các hành vi xã hội và đạo đức.”

Và có lẽ, quan điểm trên còn hơi quá lạc quan. Nhưng nếu nó khả thi, thì ta hoàn toàn có thể hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn. Trong trường hợp các nhà khoa học thành công làm robot có thể đồng cảm, thì họ cũng có thể làm điều đó với con người.

FPT TechInsight
Theo Science News

Tin liên quan: