Tại trụ sở quận Linshu, miền đông Trung Quốc, có một màn hình khổng lồ bao phủ toàn bộ một bức tường cung cấp thông tin 24/24 về 600.000 cư dân sống trong khu vực. 

Từ đó, thẩm phán có thể truy cập bất kỳ camera giám sát nào trong số 10.838 camera được lắp đặt trong quận, bất kỳ thông tin chi tiết nào được tải lên cơ sở dữ liệu của chính phủ và bất kỳ khiếu nại nào của cư dân.

Công nghệ này được gọi là “city brain”, một hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện đang được sử dụng khắp Trung Quốc cho mọi việc – trước đây chỉ có các siêu đô thị mới có đủ kinh phí – từ truy dấu tiếp xúc trong đại dịch đến giám sát các tụ điểm công cộng bất hợp pháp và tình trạng ô nhiễm sông.

Vào tháng Hai, quận Haidian ở Bắc Kinh đã lắp đặt một hệ thống sử dụng công nghệ này, có khả năng ước tính xem có bao nhiêu căn hộ bỏ trống bằng cách nhìn vào mức tiêu thụ điện năng. Theo truyền thông địa phương, Heshui, một quận nhỏ có 150.000 người ở phía tây bắc tỉnh Cam Túc, vừa ký một thoả thuận với công ty viễn thông Huawei Technologies để xây dựng một hệ thống tương tự. Tại Sơn Đông, quận Linshu đã bắt đầu sử dụng hệ thống mới vào tháng trước.

Một nhà nghiên cứu tại Bắc Kinh từ chối nêu tên và đã theo dõi việc sử dụng công nghệ AI của chính phủ Trung Quốc cho biết: “Ngày nay, hầu hết mọi thị trưởng thành phố và thẩm phán quận đều muốn một city brain hoặc thứ gì đó như vậy.”

Được thúc đẩy bởi nhu cầu kiểm soát dịch Covid, nhu cầu chi tiêu nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng mới để thúc đẩy nền kinh tế bị ảnh hưởng bởi đại dịch và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, chính quyền ở mọi cấp đều đang ứng dụng AI, và nó đang thay đổi cách họ làm việc.

Mặc dù đem lại lợi ích -city brain khiến việc xác định các vấn đề trong quản lý dễ dàng hơn, xử lý phàn nàn nhanh hơn và hạn chế chuyên quyền, tham nhũng –  nhưng công nghệ này không được chào đón bởi tất cả quan chức khi mà một số người ở cấp quận và thành phố phản kháng lại sự thay đổi. Ví dụ, nếu một cán bộ hoặc người thân của họ đặt giá thầu cho một dự án của chính phủ, một cảnh báo sẽ bật lên. Các tính năng chống tham nhũng là một phần của các city brain được cài đặt trong những năm gần đây.

Các chuyên gia và công chúng cũng đã bày tỏ sự lo ngại về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu trong bối cảnh AI này ra mắt, cũng như tiềm năng về “bộ máy quan liêu kỹ thuật số” – hay trí tuệ nhân tạo kiểm soát mọi thứ.

Ý tưởng sử dụng máy tính để điều hành một thành phố không phải là mới – “thành phố thông minh đã được thảo luận tại Mỹ vào những năm 1980. Khái niệm này liên quan đến việc thu thập dữ liệu bằng cách sử dụng một mạng lưới cảm biến, được gọi là Internet of Things, với phân tích máy tính về dữ liệu đó để cung cấp thông tin cho các quyết định, chẳng hạn như liệu có nên xây dựng một con đường mới.

Dự án city brain của Trung Quốc đã đưa ý tưởng này đến một bước tiến xa hơn. Hệ thống đầu tiên đã được phát triển ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang năm 2016 bởi bộ phận điện toán đám mây của gã khổng lồ công nghệ Alibaba, đồng thời là công ty sở hữu tờ South China Morning Post. Hệ thống này ban đầu được sử dụng để kiểm soát đèn giao thông trong thành phố, tăng tốc độ trung bình của giao thông lên 15%. Công ty đã tiếp tục phát triển công nghệ này và hiện có một “bản sao” của thành phố để sử dụng cho mô phỏng trên quy mô lớn, nhằm đào tạo hệ thống cách xử lý các vấn đề như các cuộc tấn công khủng bố và dự báo Hàng Châu sẽ phát triển như thế nào trong những thập kỷ tới.

Nhưng công nghệ này không hề có giá rẻ. Chẳng hạn như city brain tại Hải Khẩu, thủ phủ của đảo Hải Nam, có giá hơn 1 tỷ nhân dân tệ (156,3 triệu USD). Các hệ thống này thường bao gồm hai phần – một phần để lưu trữ và xử lý dữ liệu, phần còn lại để chứa AI được hỗ trợ bởi các máy tính hiệu suất cao. Chi phí phụ thuộc vào quy mô và độ phức tạp của hệ thống – theo báo cáo của các phương tiện truyền thông và các trang web của chính phủ, trong hầu hết các trường hợp, nó nằm trong khoảng vài trăm triệu nhân dân tệ.

Suo Liming, một giáo sư của Trường Chính phủ Chu Ân Lai tại Đại học Nam Đài ở Thiên Tân, đã đặt câu hỏi liệu chúng có thực sự cần thiết hay không, đặc biệt là ở những nơi có diện tích nhỏ hơn.

Suo viết trong một bài báo trên tờ National Governance Weekly vào tháng trước: “Khoản chi phí này có thể gây sốc, và nếu những khoản đầu tư chi phí cố định này là cho một khu vực pháp lý nhỏ thì nó đơn giản là không kinh tế. Sự nóng vội của chính quyền địa phương, nếu không được kiểm soát, sẽ có khả năng dẫn đến một lượng lớn những hệ thống như thế này được xây dựng, gây lãng phí nguồn lực…và những thất bại khác.”

Nhưng Liang Zheng, một giáo sư của Trường Quản lý và Chính sách Công thuộc Đại học Thanh Hoa, cho biết hiệu quả thực hiện nhiệm vụ nhanh hơn con người của các hệ thống khiến chúng hữu ích cho chính quyền địa phương và hỗ trợ việc đưa ra các quyết định hành chính một cách “khoa học”.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng bảo mật dữ liệu là một mối lo ngại. Trong tháng này, ông viết trên People’s Forum: Frontiers, một tạp chí được điều hành bởi nhà xuất bản do nhà nước quản lý People’s Daily: “Điều này đặc biệt cần thiết để ngăn chặn các đối tác doanh nghiệp của chính phủ khai thác dữ liệu của công chúng cho giá trị thương mại.”

Theo Liu Jie, giáo sư quản lý thông tin tại Đại học Fudan ở Thượng Hải, việc phụ thuộc vào AI có thể gây ra nhiều vấn đề khác cho xã hội.

“Trên thực tế, một số khu vực yêu cầu tất cả các loại dữ liệu thời gian thực từ người dân và doanh nghiệp để nắm bắt tình hình tổng thể và đưa ra quyết định kịp thời”, Liu cho biết trong một bài báo của National Governance Weekly vào tháng trước. “Khi hệ thống dần phát triển sâu rộng và mở rộng, có thể mọi người sẽ sống một cuộc sống có kế hoạch trong một môi trường minh bạch và làm những công việc không sáng tạo, trong khi chính phủ trở thành một thể chế kỹ trị.”

Theo South China Morning Post

Tin liên quan: