Trong 10 năm nữa, một robot C-3PO có cơ, xương, não như con người trong Star Wars chưa thể xuất hiện và trở thành giáo viên truyền thụ cảm hứng và kinh nghiệm cuộc sống cho học sinh. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo: Tại Mỹ, 25% việc làm đang có nguy cơ cao và 36% việc làm có nguy cơ trung bình sẽ bị thay thế bởi công nghệ và robot.

Nguy cơ bị máy móc thay thế

Trong 60 năm qua, chỉ có duy nhất một công việc hoàn toàn bị máy móc thay thế, đó là vận hành thang máy.

Khi một nghề nghiệp có nguy cơ cao bị thay thế, máy móc sẽ dần đảm nhận công việc của nhân viên. Đối với các công việc liên qua đến con người, sẽ chỉ một số ít nhân viên được giữ lại, ví dụ như công việc hành chính văn phòng. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Toàn cầu McKinsey (The McKinsey Global Institute – MGI), “Các văn phòng hiện nay không còn hoạt động với đội ngũ đông đảo các trợ lý hành chính, thủ thư, nhân viên biên chế và nhân viên xử lý dữ liệu nữa, thay vào đó là đội ngũ nhân viên tinh gọn hơn và sử dụng nhiều công nghệ hiện đại hơn.”

Theo báo cáo, 40% việc làm của người dân Mỹ có nguy cơ suy giảm vào năm 2030.

Những công việc có nguy cơ bị robot thay thế

Để phân loại những công việc nào có thể và không thể bị robot thay thế, các chuyên gia kinh tế phân chia ngành nghề theo hai hướng: công việc đơn giản, lặp đi lặp lại và công việc đòi hỏi chuyên môn, sáng tạo; lao động trí óc và lao động chân tay. Chúng ta thường nghĩ về máy móc chỉ thay thế các công việc lao động chân tay và không ảnh hưởng gì đến công việc lao động trí óc. Tuy nhiên, thực ra, máy móc đang thúc đẩy nhu cầu đối với các công việc đòi hỏi chuyên môn, sáng tạo.

1. Công việc lao động chân tay lặp đi lặp lại

Các công việc thủ công lặp đi lặp lại là nhóm có nguy cơ bị thay thế cao nhất. Theo báo cáo của Viện McKinsey, các công việc hành chính văn phòng, dịch vụ thực phẩm, sản xuất gia công, chăm sóc khách hàng và bán lẻ sẽ suy giảm trong thập kỷ tới.

Công nghệ phát triển khiến một số công việc trở nên lỗi thời. Peter C. Earle, chuyên gia kinh tế tại Viện nghiên cứu kinh tế Hoa Kỳ chia sẻ “Ông tôi là thợ rèn và thợ sửa chữa từ trước Thế chiến I. Khi các phương tiện hiện đại như ô tô và xe tải thay thế ngựa trong thời kỳ giữa chiến tranh, công ty ông làm việc đã gửi ông và các thợ rèn khác đến trường cơ khí học việc.” Điều đó giúp ông sử dụng những kĩ năng của thợ rèn để trau dồi thành một thợ cơ khí, thích nghi với xu thế mới.

Mặt khác, Earle cho biết các công việc được công thức hoá, lặp đi lặp lại thường bị AI và máy móc thay thế. “Vì vậy, khác với câu chuyện thợ rèn được đào tạo để trở thành thợ cơ khí, đối với các công việc đòi hỏi kỹ thuật cao như mã hóa thuật toán hoặc khoa học dữ liệu, người lao động khó có thể học hỏi kỹ thuật và chuyển đổi công việc nhanh chóng được”.

2. Công việc lao động trí óc lặp đi lặp lại

Không chỉ lao động chân tay, lao động trí óc cũng đang dần bị thay thế. Các công việc liên quan đến quy tắc, mã hóa dữ liệu đầu vào và đầu ra rất dễ dàng được tự động hóa. Chẳng hạn như ngành biên dịch. Ofer Shoshan, CEO của Công ty dịch thuật One Hour Translation, cho biết toàn cầu hóa thúc đẩy nhu cầu về dịch thuật gia tăng, nhưng với sự phát triển của công nghệ dịch máy thần kinh (NMT), công việc của hơn 500.000 dịch giả đang gặp rủi ro. Nhu cầu dịch thuật bằng con người chỉ có thể kéo dài từ ba đến năm năm tới.

3. Công việc thu nhập trung bình

Trong báo cáo của McKinsey, công nghệ có thể tạo ra cơ hội việc làm hơn. Tuy nhiên, đây lại là tin xấu cho tầng lớp trung lưu.

Các công việc có nguy cơ tự động hóa kể trên đều là công việc thu nhập trung bình. Hơn nữa, công việc thu nhập trung bình không yêu cầu bằng cấp. Vì vậy, lực lượng lao động đang bị công nghệ phân cấp. Những nhân viên không có khả năng trở thành kỹ sư phần mềm bị buộc phải làm những công việc chuyên môn thấp không có cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp.

Những nghề nghiệp không bị robot thay thế (tính tới hiện tại)

1. Công việc lao động tay chân đặc thù

Cho dù được thiết kế tinh vi đến đâu đi chăng nữa, những công việc không theo quy tắc, có đặc thù nghề nghiệp riêng sẽ không bị thay thế, như bảo vệ và bảo mẫu.

2. Công việc lao động trí óc có chuyên môn

Công việc lao động tay chân không theo quy tắc, đòi hỏi chuyên môn cao không những không bị tác động mà còn được công nghệ hỗ trợ. Không có công nghệ, các ngành nghề như quản lý mạng xã hội và chuyên gia an ninh mạng sẽ không xuất hiện. Những công việc này thường đòi hỏi kỹ năng ra quyết định, sáng tạo và giải quyết vấn đề phức tạp. Điều này phù hợp với dự báo của McKinsey: Nhu cầu về ngành nghề liên quan đến chăm sóc sức khỏe, STEM, sáng tạo và dịch vụ kinh doanh dự kiến ​​sẽ tăng.

3. Công việc cần kinh nghiệm của con người

Earle đúc kết một quy tắc sau: Nghề nghiệp sẽ an toàn nếu “(a) dữ liệu khó xuất hiện hoặc (b) không có dữ liệu để thúc đẩy hiệu suất làm việc.”

Nói cách khác, nếu không có dữ liệu đầu vào, máy móc không thể tạo ra một giải pháp nhanh hơn, tốt hơn, con người sẽ là nhân tố chính thực hiện công việc đó.

Nghề nghiệp liên quan đến thấu hiểu xúc cảm, như giáo viên, bác sĩ tâm lý, y tá, hộ lý cũng khó có thể được tự động hoá. Tình người là thứ mà trí tuệ nhân tạo sẽ không bao giờ có.

Tuy nhiên, dữ liệu có thể được áp dụng theo nhiều cách đáng kinh ngạc. Một thuật toán giờ đã có thể nắm bắt được cảm xúc phức tạp của con người. Thời báo New York mới đây đã đưa tin về một ứng dụng AI có tên là Cogito, được thiết kế với mục tiêu “tối ưu hóa” tình người. Cogito phát hiện những thay đổi trong giọng nói của đại diện dịch vụ khách hàng, khuyên họ bình tĩnh hoặc thể hiện sự đồng cảm hơn.

Chiến lược sinh tồn

Theo thời gian, với sự phát triển không ngừng của công nghệ, ngay cả những lao động trong lĩnh vực STEM và được hưởng lợi từ công nghệ cũng sẽ có nguy cơ bị thay thế.

Earle cho rằng lao động không nên chỉ dựa vào dự đoán nghề nghiệp trong tương lai. “Đổi mới công nghệ thường có những bước ngoặt bất ngờ, nhiều dự báo sẽ không còn chính xác.”

Thay vì cố gắng đoán những công việc nào phù hợp, không bị thay thế, có lẽ chiến lược sinh tồn tốt nhất là phát triển các kỹ năng giúp người lao động có thể chuyển đổi (transferable skills). Đây là các kỹ năng tích lũy được từ một nghề/vị trí/công việc này thường có thể được sử dụng hoặc chuyển đổi sang một nghề/vị trí/công việc khác, giúp người lao động thích ứng nhanh chóng hơn.

Theo Business News Daily

Tin liên quan: