Về cơ bản thì chuyển đổi số là chuyển đổi từ thế giới thực sang thế giới số. Doanh nghiệp số tức là từ khách hàng đến nhân viên và máy móc, mọi tương tác với doanh nghiệp đều thông qua môi trường số, quản trị doanh nghiệp dựa vào công nghệ số nhiều hơn.

Ví dụ: ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dịch vụ hành chính công với 4 mức độ ứng với mức độ trưởng thành của tổ chức trong việc ứng dụng CNTT. Nhưng trong chuyển đổi số, nó còn có sự tham gia của máy móc như là một tác nhân.

  • Mức độ 1 chỉ cung cấp thông tin (quy trình, thủ tục; hồ sơ; thời hạn; phí và lệ phí…) thông qua các phương tiện điện tử.
  • Mức độ 2 là mức độ 1 + cho phép tải các mẫu văn bản và khai báo theo mẫu.
  • Mức độ 3 là mức độ 2 + cho phép điền và gửi mẫu văn bản trực tuyến (phải ứng dụng chữ ký điện tử).
  • Mức độ 4 là mức độ 3 + cho phép thanh toán phí, lệ phí trực tuyến.

Nếu ở mức độ 4 thì chúng ta ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng có thể hoàn thành thủ tục hành chính như khai nộp thuế, thông quan hàng hóa, xin visa… đó là một phần của công dân điện tử (hay còn gọi là công dân số).

Trong thời đại mới với thách thức mới cũng như phương pháp làm việc mới, việc ứng dụng CNTT đã tới thời điểm chín muồi (từ năng lực của doanh nghiệp đến các công nghệ mới hỗ trợ cho việc chuyển đổi này) để chuyển đổi sang môi trường doanh nghiệp số.

Từ việc ứng dụng CNTT không chỉ như là một mục tiêu để tăng hiệu quả hoạt động như trước, bây giờ nó sẽ như là một chiến lược của doanh nghiệp. Chuyển đổi số tác động đến tất cả các khía cạnh chiến lược của doanh nghiệp như khách hàng, cạnh tranh: sản phẩm/dịch vụ, nhà cung cấp, chuỗi giá trị, tài sản, đổi mới, toàn cầu hóa, cấu trúc, quy trình, mô hình kinh doanh, văn hóa… Nếu không làm mạnh mẽ thì doanh nghiệp sẽ tụt hậu và có thể biến mất. Vì trong môi trường số việc lựa chọn sản phẩm/dịch vụ của khách hàng trở nên dễ dàng hơn, không cần quá nhiều doanh nghiệp như hiện tại. Doanh nghiệp số có khả năng phục vụ được nhiều sản phẩm, nhiều khách hàng và mở rộng quy mô nhanh hơn nhiều so với hiện tại nhờ sự hỗ trợ của công nghệ.

 Do vậy việc cần một từ khóa mới “Chuyển đổi số” là vô cùng quan trọng để làm rõ và nổi bật vai trò của công cuộc tái tạo doanh nghiệp cũng như việc ứng dụng CNTT hay tin học hóa, IT hóa vào doanh nghiệp và cuộc sống. Và nó cũng tạo ra làn sóng mới trong văn hóa đổi mới của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp vươn cao hơn và xa hơn.  Với những thách thức cũng như là phương pháp làm mới, bổ sung các công nghệ mới thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

1. Thách thức mới

Các startup mới nổi đã và đang ứng dụng rất tốt công nghệ số vào cuộc sống. Họ đã xây dựng mô hình kinh doanh mới dựa vào công nghệ số giúp tăng trưởng vượt bậc trong thời gian ngắn. Nhờ hiệu ứng mạng và sản phẩm bổ trợ trong một hệ sinh thái thông minh phá vỡ ranh giới cạnh tranh giữa các ngành, tăng tốc quá trình tăng trưởng, tạo ra lợi thế cạnh tranh bất khả chiến bại ngay cả đối với các tập đoàn lâu đời có tiềm lực tài chính lớn. Đó chính là thách thức lớn đối với doanh nghiệp đang hoạt động tốt (có cấu trúc tài chính và cấu trúc khách hàng tốt). Ngoài ra các startup này còn hướng tới 2 mục tiêu chính là tăng trải nghiệm cho khách hàng và cắt giảm chi phí hoạt động nhờ tự động hóa và công nghệ mới. Nếu đạt được cả hai mục tiêu này thì việc thu hút vốn đầu tư sẽ nhanh hơn rất nhiều, nó cũng giúp các startup vươn tới đỉnh cao nhanh hơn.

Khách hàng dịch chuyển nhanh hơn là chúng ta nghĩ. Họ đã và đang dịch chuyển sang môi trường số rất nhanh, điều này giúp việc tiếp cận/lựa chọn sản phẩm/dịch vụ trở nên dễ dàng hơn. Do vậy sự tồn tại của quá nhiều sản phẩm/dịch vụ tương tự nhau như hiện nay là không cần thiết (những sản phẩm/dịch vụ phải có sự khác biệt đáng kể về giá trị mới có thể tồn tại trong thời đại này).

Các CEO hàng ngày họ phải tập trung vào việc đảm bảo năng suất ở mức tuyệt vời và cải tiến liên tục, các lãnh đạo thường bỏ qua sự chọn lọc và kiến tạo cho đến khi quá muộn. Họ chịu vô số những áp lực ngắn hạn như: áp lực doanh thu của báo cáo quý, mức lo ngại rủi ro, hoang mang với sự không chắc chắn, kháng cự sự thay đổi, ảnh hưởng từ kinh nghiệm quá khứ và do dự không dám cạnh tranh với các công ty đối thủ có uy tín lâu năm. Doanh nghiệp thường hay thụ động và khi có sức ép phải chuyển đổi thường thì lúc đó là quá muộn.

Đầu tiên các startup sẽ chiếm lĩnh thị trường và khách hàng của chúng ta – những công ty đã tồn tại và có thể nói là đã trưởng thành và đang chịu sức ép của cạnh tranh. Tiếp theo họ sẽ chiếm hết nhân viên giỏi của chúng ta do những tư duy và sự tăng trưởng ấn tượng. Cuối cùng, họ sẽ rút cạn tài sản của chúng ta bằng việc mua lại chúng ta. Cộng hưởng vào đó là hạn chế vì sức tưởng tượng không thoát khỏi những lối mòn lịch sử, vòng đời của sản phẩm co ngắn lại và vòng đời của chiến lược cũng trở nên ngắn hơn.

2. Phương pháp làm mới

Phương pháp làm cũ thể hiện sự không phù hợp với thách thức mới vì quá chậm để thúc đẩy việc ứng dụng CNTT sâu rộng. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể ứng dụng những phương pháp làm mới nhanh hơn với thời gian ngắn hơn, đơn giản hơn như Thinking Big Start Small, Design Thinking, Lean Startup, Agile Method, DevOps, Microservice.

Cấu trúc tài chính và khách hàng tốt làm cho doanh nghiệp khó thay đổi, họ buộc phải giải quyết bài toán bằng phương pháp kết hợp với các startup (từ những startup ở vườn ươm đến các startup sắp IPO); hình thành hệ sinh thái nhiều sản phẩm/dịch vụ mới bổ trợ lẫn nhau với tập khách hàng mới; sau đó xâm lấn ngược trở lại lĩnh vực kinh doanh chính khi chín muồi hay mở cửa hạ tầng và hỗ trợ các startup; rồi hưởng lợi từ những sáng tạo mà các startup mang lại. Đưa chuyển đổi số như là một chiến lược để:

  • Củng cố nền móng hiện tại: củng cố lại chuỗi giá trị, tăng kết nối với khách hàng, coi khách hàng như một mạng lưới, thấu hiểu khách hàng cũng như là hoạt động của họ hơn.
  • Xây dựng cấu trúc mới: đánh giá lại năng lực cạnh tranh cốt lõi và xây dựng cấu trúc, năng lực mới.

Như làm việc chặt chẽ với các đơn vị kinh doanh để nhận diện cơ hội đầu tư công nghệ tiềm năng có thể củng cố, tăng cường mảng kinh doanh hiện tại cùng với việc thành lập ban điều hành với đại diện là lãnh đạo các đơn vị để đảm bảo sự phối hợp và thực hiện. Xây dựng nền tảng công nghệ cho toàn công ty cùng với việc mở hóa cho phép khách hàng và đối tác cũng như đối thủ tham gia vào, hay xây dựng mảng kinh doanh mới tận dụng công nghệ mới để định hình và củng cố mảng kinh doanh cốt lõi.

3. Luật chơi mới trong thời đại số

Nền kinh tế quy mô dựa vào cung đang dần chuyển sang nền kinh tế quy mô dựa vào cầu. Trước kia, khi muốn phát triển mạnh thì chúng ta có thể áp dụng phương pháp tăng quy mô như sản xuất quy mô lớn làm giảm giá thành sản phẩm, tăng sự cạnh tranh hay mở thật nhiều cửa hàng để trở thành chuỗi cung ứng lớn tăng khả năng đàm phán với nhà sản xuất… Marketing thì dịch từ 4P, 7P sang 4E, 4C. Lực lượng lao động cũng đang dần dịch chuyển từ nhân viên sang dịch vụ đám đông, làm việc tự do. Từ bán sản phẩm vật lý sang bán dịch vụ trên sản phẩm. Từ nghiên cứu nội bộ sang đổi mới mở, dựa vào hệ sinh thái thông minh gồm khách hàng và bên thứ 3. Mục tiêu từ chi phí thấp hoặc khác biệt về sản phẩm sang gắn kết, hiệu ứng mạng, sản phẩm bổ trợ hay kiến tạo sự thịnh vượng…

4. Công nghệ nền

Các công nghệ nền đã chín muồi đang và sẽ giúp mọi việc trở nên dễ dàng hơn, đơn giản hơn, tốt hơn, thông minh hơn và nhanh hơn từ việc của khách hàng đến việc của doanh nghiệp. Các công nghệ mới được kỳ vọng như AI trong thời đại của khoa học dữ liệu và Big Data kết hợp với Cloud+5G, các thuật toán ngày càng rẻ và chính xác là đầu vào của các ứng dụng được ví như điện lưới, là đầu vào của các thiết bị điện. IoT là hạ tầng các cảm biến để nhận biết thế giới thực một cách chính xác và sẽ là nguồn dữ liệu khổng lồ, là đầu vào của các thuật toán giúp các sản phẩm/dịch vụ thông minh hơn. SMAC/CDN (Social Mobile Analytics Cloud) mobile-smartphone: đã đến từng ngõ ngách trong xã hội – Cloud: công nghệ điện toán đã đủ mạnh để xử lý các bài toán phức tạp. Thực tế ảo-thực tế tăng cường (AR, VR, MR), Blockchain, 3D Print, Máy tính lượng tử, Cyber Security… Internet-5G đến từng nhà là hạ tầng truyền tin đã đủ đảm bảo cho cuộc dịch chuyển toàn xã hội, tất cả các vùng kinh tế…

Công nghệ mới giúp tăng tốc việc chuyển đổi và ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp, ngày trước để có khả năng tính toán lớn cần phải mua sắm nhiều máy móc, lắp đặt mất nhiều thời gian nhưng nay chỉ cần mua dịch vụ trên Cloud mất vài giờ.

Để thành công được thì phải có văn hóa và tư duy làm việc thời đại số

Và các nguyên nhân thất bại thường là năng lực và tư duy lãnh đạo trong thời đại số chưa theo kịp, các nhà lãnh đạo trong toàn tổ chức không hiểu đầy đủ hoặc đánh giá thấp khoản đầu tư cần thiết để thúc đẩy một tổ chức kỹ thuật số. Giám đốc điều hành không đầu tư đủ thời gian vào các chương trình chuyển đổi kỹ thuật số. Năng lực nhân viên chưa đủ để đáp ứng. Hạ tầng số hóa của doanh nghiệp còn thấp chưa đủ điều kiện để chuyển đổi nhanh.

  • Tổ chức: Tạo lập văn hóa và tư duy làm việc số.
  • Quy trình: Thu thập và khai thác thông tin dọc chuỗi giá trị.
  • Marketing & Phân phối: Tiếp cận và nuôi dưỡng khách hàng trực tuyến.
  • Sản phẩm/dịch vụ: Củng cố sản phẩm và dịch vụ với các đặc điểm khai thác từ số.
  • Chuyển đổi cốt lõi: Thay đổi sản phẩm cốt lõi thành sản phẩm số.
  • Đổi mới: Tạo lập các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới của môi trường số.

Theo MIT năm 2012 về mức độ trưởng thành của tổ chức về năng lực số: 65% Beginners (doanh thu:-4%, lợi nhuận:-24%), 14% Conservatives (-10%, +9%), 6% Fashionistas (+6%, -11%), 15% Digital Masters (+9%, +26%) (Digital Masters là có tầm nhìn bao quát mạnh mẽ, quản trị tuyệt vời trên các bộ phận, nhiều sáng kiến kỹ thuật số tạo ra giá trị kinh doanh theo những cách có thể đo lường được, văn hóa kỹ thuật số mạnh mẽ).

5. Lời khuyên cho các doanh nghiệp

Hãy bắt đầu chuyển đổi số từ nơi dễ thành công nhất mà nếu thất bại cũng không ai biết đến. Khi đã thành công, người dẫn dắt cuộc chuyển đổi phải nhân rộng thật nhanh trên quy mô lớn. Nghĩ lớn, nhưng hãy làm từ những bước nhỏ một cách thông minh. Tham vọng lớn nhưng hãy bắt đầu thông minh và chọn các công nghệ thông minh. Tránh đi theo mô hình sử dụng nhiều công nghệ và nhiều nhân sự. Thay vào đó, hãy sử dụng luân chuyển một cách hợp lý. Đích đến là Near/real time data-driven enterprise. Không ai ghét sự thay đổi mà họ chỉ không muốn bị áp đặt về nó, “Cheer Leader” (lãnh đạo cổ vũ) chính là từ khóa cho vấn đề này. Lãnh đạo không nên là người hoạch định mà nên là người cổ vũ, động viên nhân viên của mình để họ hào hứng tham gia vào việc chuyển đổi số. Các anh giải quyết vấn đề này của tôi như thế nào? (đặt câu hỏi cho các đối tác của mình về các vấn đề mình cần giải quyết). Thay vì những câu hỏi như thế nào để cải tiến kết quả, thì hãy hỏi những câu hỏi tạo ra những gì mới là chìa khóa để phát triển mạnh trong kỷ nguyên đổi mới cho nhân viên của mình. Đầu tiên phải Redefine strategy-> xác định COT (critical operation task)-> xác định các Program (Strategy/3 years, Execution/one year, Program/3 months, People/Task daily) => Simplify processes và cross-function, infrastructure enable, Near-Real Time data driven, using new technologies.” Ông Phương Trầm – Tư vấn trưởng chuyển đổi số FPT, cựu CIO DuPont chia sẻ.

Tham khảo chi tiết tài liệu: Digital Transformation.pdf[1]

Nguyễn Văn Khoái – FDX

Tin liên quan: