Facebook và Twitter được biết đến là nơi để kêu gọi và lan truyền thông tin. Tuy nhiên, phần mềm xử lý văn bản Google Docs, với sự đơn giản và tiện dụng của nó, mới là công cụ chiến thắng cho các cuộc cách mạng.

Ảnh: EP_JHU on Flickr.

Khoảng một tuần sau cái chết của George Floyd, đã có tới hàng trăm nghìn người đứng lên biểu tình trên khắp nước Mỹ và cả trên toàn cầu, với mục tiêu đòi công lý cho người da đen. Tuy nhiên, một trong những điều đáng ngạc nhiên nhất của phong trào này lại là công cụ tổ chức biểu tình – chẳng hề được mã hóa, cũng chẳng được thiết kế cho mục đích này, lại không yêu cầu đăng ký mạng xã hội – đó chính là Google Docs.

Chỉ trong một tuần, Google Docs đã giúp người biểu tình chia sẻ sách về vấn nạn phân biệt chủng tộc, các form thư cho người thân và đại diện người bị hại, cũng như danh sách các tổ chức và quỹ đang nhận tiền quyên góp. Với Google Docs, ai cũng có thể xem và chỉnh sửa tài liệu một cách ẩn danh, khiến công cụ này trở nên vô cùng quý giá, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch Corona vẫn đang hoành hành trên toàn đất Mỹ. Và đây cũng không phải lần đầu tiên Google Docs được sử dụng cho cùng mục đích này. Trên thực tế, phần mềm này đã được sử dụng suốt nhiều năm trong vô số phong trào và chiến dịch biểu tình, bởi lẽ, nó đem lại hiệu quả hơn rất nhiều so với Facebook và Twitter.

Google Docs lần đầu xuất hiện vào tháng 10 năm 2012, và đã nhanh chóng trở nên phổ biến song song với Gmail. Sở dĩ là bởi, công cụ này cho phép nhiều người có thể cộng tác và chỉnh sửa văn bản cùng lúc. Có thể nói, cuối cùng thì Microsoft đã không còn thế độc tôn trong lĩnh vực phần mềm xử lý văn bản.

Tuy nhiên, tác dụng của Google Docs không chỉ có vậy. Cụ thể, học sinh từ lâu đã sử dụng nó để trao đổi xuyên suốt các giờ học nhàm chán, còn trong đại dịch mới đây, thì Google Docs đã giúp nhiều người vượt qua áp lực của việc không thể ra ngoài. Các lệnh giới nghiêm đã khiến mọi người bắt đầu chia sẻ những danh sách như: “Nhật ký cách ly” của các phóng viên New York Times, các phòng chơi escape room ảo, những chương trình hài kịch giãn cách xã hội, những ô chữ chơi hợp tác, và cả những danh sách mua sắm cộng đồng cho người yếu thế.

Nhưng chỉ tới cuộc bầu cử năm 2016 – khi xuất hiện hàng loạt các chiến dịch phân tán tin sai lệch, thì Google Docs mới chính thức trở thành một công cụ phục vụ cho mục đích chính trị. Cụ thể, Melissa Zimdars, một trợ lý giáo sư ngành truyền thông tại Đại học Merrimack, đã sử dụng nó để viết ra một văn bản gồm 34 trang, có tên là “False, Misleading, Clickbaity-y, and/or Satirical ‘News’ Sources.’” (Tạm dịch: Các “nguồn tin” sai lệch, mang tính định hướng, clickbait, và trào phúng.)

Hành động của Zimdars đã tạo cảm hứng cho một làn sóng các văn bản chính trị hàn lâm trên Google Docs, được viết hoàn toàn bột phát để phục vụ cho chiến dịch tranh cử giữa nhiệm kỳ của Đảng Dân chủ năm 2018. Sau đó, khi chiến dịch kết thúc, thì Google Docs lại tiếp tục được sử dụng để phản đối các lệnh cấm nhập cư, cũng như để thúc đẩy phong trào bình đẳng giới #MeToo.

Còn ở hiện tại, thì các cuộc biểu tình hậu sự kiện George Floyd đang được tổ chức sử dụng chính phần mềm này. Trong đó, phổ biến nhất phải kể tới văn bản “Resources for Accountability and Actions for Black Lives” (Tạm dịch: Tài liệu về Trách nhiệm và Hành động để Bảo vệ Người da đen”, trong đó nêu rõ các bước cần làm để hỗ trợ các nạn nhân của nạn bạo lực cảnh sát. Đây là tác phẩm của Carlisa Johnson, 28 tuổi, một nghiên cứu sinh báo chí tại Đại học Bang Georgia.

Văn bản này đã được chia sẻ ngay sau cái chết của George Floyd, tuy nhiên, Johnson đã bắt đầu tổng hợp tài liệu kể từ vụ sát hại Ahmaud Arbery từ hồi tháng 2, mà thủ phạm – chính chồng con của nạn nhân, lại chỉ bị áp giải sau khi video vụ việc được công bố vào tháng 5 gần đây. “Tôi đã bắt đầu chia sẻ những đường link tài liệu này với gia đình và bạn bè kể từ năm 2014,” Johnson chia sẻ. Đây cũng là lần đầu tiên cô tạo Google Docs công khai thay vì đăng tải trên Facebook và Twitter, với lý do mong muốn nhiều người hơn tiếp cận được các thông tin bên trong. “Phương pháp truy cập nhanh chóng và gọn gẽ nhất là thông qua các đường link, chứ không phải trên Facebook và Twitter. Nhiều người luôn khuyên bạn phải ‘Liên lạc với đại diện địa phương’, mà không hề nói ra cách để thực hiện điều đó.” Do đó, Johnson cho rằng, qua Google Docs, nhiều người sẽ thực sự hành động hơn.

Một văn bản khác cũng trở nên phổ biến qua Google Docs sau cái chết của George Floyd là một danh sách các cá nhân và tổ chức biểu tình nhận quyên góp, được tổng hợp bởi một nhà hoạt động tự xưng là Indigo để tránh bị phát hiện bởi gia đình. Theo Indigo, khả năng tiếp cận dễ dàng, cũng như chỉnh sửa trên thời gian thực là hai lợi thế chính của Google Docs so với mạng xã hội thông thường. “Việc mọi người truy cập được các tài liệu này là rất quan trọng với tôi, đặc biệt là những người cần được tư vấn pháp lý, hỗ trợ tiền bảo lãnh… Đây là một nền tảng được sử dụng bởi rất nhiều người,” họ chia sẻ.

Cũng giống Johnson, Indigo bắt đầu thu thập tài liệu kể từ sau cái chết của Floyd – bằng cách bookmark và tự gửi cho chính mình các đường link qua email. Và điều này đã làm họ nhận ra rằng, không có cá nhân nào có thể liên tục tự cập nhật tất cả các tài liệu cũ lẫn mới. Indigo cũng đặc biệt bày tỏ sự khó chịu với Twitter: “Nếu bạn tìm thấy một thứ gì đó quan trọng, thì bạn phải retweet, like, hoặc chia sẻ nó ngay lập tức, không thì bạn sẽ không bao giờ có thể tìm lại nó nữa.” Chính vì vậy, Google Docs đã trở thành lời giải cho bài toán khó này.

Google Docs đặc biệt so với các mạng xã hội ở chỗ, các văn bản ở đây có thể tồn tại rất lâu, và ai cũng có thể chỉnh sửa chúng,” Clay Shirky, phó hiệu trưởng phân khoa công nghệ giáo dục, Đại học New York, chia sẻ. Shirky cũng đã từng viết tác phẩm “Here Comes Everybody: The Power of Organizing Without Organizations”, nói về ảnh hưởng của internet và mạng xã hội lên các phong trào biểu tình hiện đại, vào năm 2008.

Theo Shirky, mạng xã hội là một nơi lý tưởng để thúc đẩy và truyền bá các phong trào, song lại không hiệu quả cho việc lưu trữ ổn định thông tin. Trong khi đó, Google Docs vừa sôi nổi, lại vừa ổn định – ta có thể đồng thời chỉnh sửa tài liệu từ nhiều thiết bị khác nhau, còn các tài liệu này vẫn có thể được chia sẻ một cách dễ dàng qua các bài đăng trên mạng xã hội.

Chúng ta cần một thứ gì đó dài lâu,” Shirky nói. “Nếu bạn đang ở trong một mạng lưới thiên kết hành động, thì bạn sẽ cần một thứ gì đó cụ thể để phối hợp với những người nằm ngoài mạng lưới và nền tảng bạn đang sử dụng, qua đó chia sẻ và hành động ở ngoài những nền tảng đó.”

Johnson đã tận mắt chứng kiến ảnh hưởng của năng lực này. Chỉ trong vòng vài ngày, tài liệu trên Docs của cô đã được chia sẻ lên story Instagram của diễn viên Cole Sprouse và trên twitter của nữ diễn viên Halle Berry, khiến cho rất nhiều người tiếp cận được với tài liệu này.

Google Docs cũng rất dễ sử dụng, và tính ẩn danh cũng là một lợi thế lớn của nền tảng này so với Twitter hay Facebook. Trên Google Docs, những người đang truy cập tài liệu công khai sẽ được hiện thị bằng một avatar hình thú ngẫu nhiên, giúp họ bảo vệ danh tính của mình. Shirky chia sẻ: “Không ai có thể tấn công bạn trên Google Docs. Chính vì vậy, những người không muốn tham gia tranh cãi công khai về chính trị hoàn toàn có thể tham gia trên nền tảng này.”

Và Google Docs cũng không phải công cụ duy nhất được ưa chuộng trong các phong trào cách mạng. Cụ thể, Carrd – một nền tảng tạo trang, cũng đang thu hút rất nhiều người dùng. Nói về sự kiện này, AJ, người sáng lập Carrd chia sẻ rằng, tuy rằng anh không dự đoán trước được sự phổ biến này, nhưng nó lại khá dễ hiểu.

Vậy Carrd có những lợi thế gì? “Công cụ này là miễn phí, kèm với đó là một số trình cải tiến vô cùng rẻ. Việc tạo trang cũng có thể được thực hiện rất dễ dàng và nhanh chóng, kể cả trên điện thoại,” AJ nói.

Quá trình tạo tài liệu trên Docs của Johnson và Indigo cũng đều khá tích cực, ngoại trừ một vài tin nhắn quấy rối không đáng kể tới Indigo. Thông thường luôn có khoảng 70-90 người đang truy cập các tài liệu này, và họ cũng dành rất nhiều thời gian để chỉnh sửa và kiểm tra các nguồn thông tin trên tài liệu.

Tuy nhiên, liệu Google Docs có đủ riêng tư? Nhiều người biểu tình đã chuyển điện thoại sang chế độ máy bay để tránh bị theo dõi địa điểm dữ liệu, cũng như che giấu các đặc điểm nhận dạng của mình. Ngoài ra, ứng dụng mã hóa tin nhắn Signal cũng đã nhận được vô số lượt tải. Chính vì vậy, việc chia sẻ các thông tin nhạy cảm trên một tài liệu công khai, có lẽ không phải là một hành động an toàn ở thời điểm hiện tại.

Đây quả thật là một vấn đề,” Johnson nói. Khi mới chia sẻ tài liệu của mình, cô chỉ ghi tên là C.Johnson để tránh bị phát hiện. Tuy nhiên, khi nhận ra vai trò của mình với tư cách là một phụ nữ da đen, cô đã quyết định ghi đầy đủ tên họ. “Có nhiều người đã chấp nhận rất nhiều rủi ro, nhưng nhìn chung thì đây lại là một vấn đề về trách nhiệm,” Johnson chia sẻ, đồng thời khẳng định, các mối lo về quyền riêng tư không quan trọng bằng tham gia phòng trào cách mạng. Và Indigo cũng đồng tình với quan điểm này: “Luôn có khả năng là tôi sẽ bị hack bất cứ lúc nào, vì Google thì miễn phí và cũng chẳng hề được mã hóa. Vậy nên tôi luôn có những tài liệu dự trữ, và đã thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa có thể.”

Shirky khẳng định: “Mối quan tâm chính của họ là phong trào biểu tình, chứ không phải bảo mật.” Thậm chí, Johnson còn khẳng định rằng, cô cùng rất nhiều người khác chỉ mong muốn được phân tán càng nhiều thông tin chính xác càng tốt.

“Google Docs cho phép tôi chia sẻ một tài liệu duy nhất trên nhiều nền tảng mạng xã hội khác nhau. Và đây mới là điều quan trọng. Một bài viết trên Facebook hay Instagram thì sẽ chỉ dừng lại trên các nền tảng đó. Nhưng Google Docs thì khác. Nó cho phép mọi người truy cập từ mọi nơi, và chẳng có ứng dụng nào khác làm được điều này,” Johnson nói.

Theo MIT Technology Review

Tin liên quan: