Hệ sinh thái khởi nghiệp gồm có các cấu phần tách biệt rõ ràng. Phần 2 bài viết về hệ sinh thái sẽ mang đến cho độc giả các khái niệm căn bản cũng như các hình ảnh trực quan về các chủ thể của hệ sinh thái.
Một hệ sinh thái khởi nghiệp gồm có các cấu phần (1) Các startup; (2) Các định chế tài chính, quỹ đầu tư, nhà đầu tư…cung cấp vốn cho startup, (3) Nhà nước ban hành cơ chế chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp; (4) Các cơ sở cung cấp các dịch vụ hỗ trợ startup (Incubator, Accelerators, Coworking Space) (5). Các sự kiện và truyền thông về startup.
Độc giả có thể truy cập trang: http://anhminhdo.com/vietnam-startup-ecosystem-chart/ do anh Anh Minh Do tổng hợp để có được cái nhìn tóm lược và trực quan về hệ sinh thái.
Các thương vụ đầu tư startup trong thời gian gần đây
Tiềm năng to lớn của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang dần được cụ thể hoá trong những năm gần đây, đặc biệt là từ 2015. Thông qua biểu đồ ở dưới có thể thấy nếu như các năm trước đó (từ 2011 tới 2014) tốc độ tăng trưởng tăng đều thì năm 2015 thì số lượng các khoản đầu tư vào các doanh nghiệp khởi nghiệp trong năm 2015 có sự tăng trưởng phi mã, gấp 2.3 lần so với 2014. Các startup Việt đang ở trong làng sóng thứ 3- làn sóng toàn cầu hoá (Xem bài: các làn sóng khởi nghiệp tại Việt Nam)
Các khoản đầu tư tập trung chủ yếu vào các giai đoạn đầu tư thiên thần (angel investing), đầu tư hạt giống (seed invesing), series A, chiếm tới 80% tổng số các khoản đầu tư.
Tuy nhiên, cũng đã xuất hiện những vòng đầu tư series C với giá trị hàng chục triệu USD, đầu tư mua lại doanh nghiệp. Đặc biệt là Misfit, Arimo là những doanh nghiệp có cơ sở nghiên cứu ở Việt Nam đã được xếp vào những doanh nghiệp sáng tạo nhất thế giới. Các lĩnh vực đầu tư, hiện vẫn tập trung chính vào các ngành: thương mại điện tử, truyền thông đa phương tiện, công nghệ tài chính, công nghệ giáo dục, mobile.
 
Nửa đầu năm 2016, cộng đồng khởi nghiệp Việt Nam đã đón tin vui với các khoản đầu tư từ các nhà đầu tư nước ngoài có tiếng, điển hình là các thương vụ đầu tư vào: Triip, MoMo, VnTrip
Các thương vụ đầu tư mạo hiểm nổi bật tại Việt Nam trong nửa đầu 2016
Triip, startup du lịch đã huy động được 500.000 USD ở vòng hạt giống (seed funding) từ  Gobi Partners,quỹ đầu tư mạo hiểm tại Thượng Hải đang đầu tư vào khoảng 130 công ty trên khắp Trung Quốc và Đông Nam Á. Sau Triip, Toong – start-up với mô hình không gian làm việc chung cũng thông báo gọi vốn thành công hơn 1 triệu USD sau 7 tháng hoạt động. Tiếp theo có lẽ thương vụ đình đám nhất thời gian đầu năm 2016 là việc ví điện tử MoMo do Công ty cổ phần M_Service sở hữu đã nhận được khoản đầu tư lên đến 28 triệu USD từ quỹ đầu tư Standard Chartered Private Equity (SCPE)và Ngân hàng đầu tư toàn cầu Goldman Sachs.Đây có thể coi là một trong những thương vụ gọi vốn thành công nhất của start-up Việt tính đến hiện tại. Gần đây nhất Vntrip.vn – một startup du lịch của Việt Nam cũng vừa nhận khoản đầu tư lên đến 3 triệu USD từ các quỹ đầu tư ngoại dẫn đầu bởi F&H. Đồng sáng lập F&H – John Wu, nhà đầu tư đứng sau thương vụ này vốn có tiếng “mát tay” với các startup trong đó có thể kể đến Alibaba. Một tin vui khác đối với cộng đồng khởi nghiệp là việc quỹ 500 Startups – một quỹ đầu tư mạo hiểm lớn của Mỹ vừa công bố quyết định sẽ lập riêng một quỹ nhỏ trị giá 10 triệu USD, rót vốn vào khoảng 100-150 dự án khởi nghiệp Việt Nam. Giá trị mỗi lần hỗ trợ khoảng 100.000-250.000 USD

Các định chế tài chính, quỹ đầu tư, nhà đầu tư.
Chủ thể không thể thiếu được trong hệ sinh thái khởi nghiệp là các nhà đầu tư và quỹ đầu tư mạo hiểm Việt Nam. Thứ nhất đó là các cá nhân đầu tư (nhà đầu tư thiên thần) khoảng từ vài nghìn tới vài chục nghìn USD vào công ty khởi nghiệp. Các nhân vật đầu tư tích cực có thể kể đến như nhà sáng lập Vật giá, Joomlart, Emotiv…
Ở giai đoạn sau thường là các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ “vào cuộc”, trên thị trường đầu tư mạo hiểm có 6 doanh nghiệp nước ngoài, 2 doanh nghiệp tư nhân trong nước. Trong số các doanh nghiệp nước ngoài, nổi bật nhất là IDG Ventures (Hoa Kỳ), CyberAgent Ventures (Nhật), VinaCapital (Anh). Đến nay IDG Ventures là quỹ đầu tư cho startup trong lĩnh vực công nghệ tồn tại lâu nhất và với 100 triệu USD để đầu tư cho các startup tiềm năng trong 10 năm trở lại đây, dẫn đầu bởi “làn sóng khởi nghiệp đầu những năm 2000). Quỹ CyberAgent Ventures (quỹ đầu tư của Nhật Bản) cũng là một trong những quỹ đầu tư tích cực nhất (trong làn sóng thứ khởi nghiệp sau đó). Ngoài ra, không thể không nhắc tới các quỹ đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm tích cực khác như: Unitus Impact, 500 Startups, Captii Ventures … trong thời gian gần đây. Đối với quỹ nội từ giữa năm 2014 đến nay, có hai quỹ đầu tư mạo hiểm thương hiệu hoàn toàn Việt Nam là Seedcom và FPT Ventures ra đời và hướng đến các dự án khởi nghiệp ở giai đoạn đầu.
Khối các chương trình , đề án được hỗ trợ bởi chính phủ
Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” có 2 điểm đáng lưu ý. Thứ nhất là sử dụng ngân sách Nhà nước để đầu tư, dẫn dắt các doanh nghiệp khởi nghiệp. Thứ hai là nhà nước sẽ hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC), tạo điều kiện đầu tư cho các doanh nghiệp.Với những ưu đãi hỗ trợ nêu trên thì đây  là tin vui dành cho các Doanh nghiệp non trẻ của Việt Nam. Ngoài ra Quyết định 844/QD-TTg ngày 18/05/2016 nhằm khuyến khích khởi nghiệp đối với các doanh nghiệp khoa học – công nghệ, sáng tạo. Đây là sự nỗ lực đáng trân trọng, cần được ủng hộ để thực hiện thành công.  Một số các chương trình nổi bật:
  • Silicon Valley Việt Nam (tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh) – Đây là một dự án kéo dài trong bốn tháng nhằm giúp các startup tham gia chương trình bằng việc mang tới cho họ sự trợ giúp từ những chuyên gia dầy dạn kinh nghiệm từ cả trong và ngoài nước.
  • mLab (thành phố Hồ Chí Minh) – Đây là dự án có sự hợp tác giữa SHTP và Ngân hàng Thế giới. Dự án sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp bao gồm cung cấp một khoản vốn nhỏ, không gian làm việc và sự hướng dẫn chuyện môn.
  • FIRST ( tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh ) – là dự án giữa Bộ Khoa học và công nghệ và ngân hàng thế giới (World Bank) với tổng kinh phí 110 triệu USD. Dự án sẽ tập trung vào 4 mảng chính bao gồm công nghệ sinh học, khoa học vật liệu, robot và IT.
  • Dự án hỗ trợ xây dựng chính sách đổi mới và phát triển các cơ sở ươm tạo doanh nghiệp (BIPP): dự án được Vương quốc Bỉ cam kết tài trợ 4,000,000 Euro từ nguồn ODA không hoàn lại, được triển khai từ năm 2015 tới 2019 với mục tiêu hỗ trợ bộ khoa học công nghệ xây dựng môi trường hài hoà cho các doanh nghiệp KH&CN vừa và nhỏ trên cơ sở hoàn hiện khung pháp lý và tạo cơ chế gắn kết cho việc thành lập
  • Chương trình đổi mới sáng tạo (IPP): là chương trình hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) được đồng trợ bởi chính phủ Việt Nam và Phần Lan. IPP giai đoạn hai kéo dài từ 2014 tới 2018, Tổng kinh phí của IPP là 11 triệu Euro, đã hỗ trợ rất nhiều startup thành công hiện tại.
Chuong trinh Chinh phu và hop tac Chinh phu
Các cơ sở cung cấp các dịch vụ hỗ trợ startup
a.Cơ sở ươm tạo (Incubation) và tổ chức thúc đẩy kinh doanh (Accelerator)
Cơ sở ươm tạo cũng như tổ chức thúc đẩy kinh doanh là môi trường lí tưởng nhất để các startup hoàn thiện sản phẩm của mình thoe định hướng thị trường, và được đào tạo các kỹ năng kinh doanh cũng như hỗ trợ gọi vốn. Một số các Incubation/ Accelerator tiêu biểu:
i.Incubator:
  • HATCH! PROGRAM: Là tổ chức ươm mầm khởi nghiệp tập trung vào xây dựng cộng đồng khởi nghiệp tại Việt Nam, ươm mầm các khởi nghiệp và đầu tư thiên thần.
  • Hub.IT (Hà Nội) – Hub.IT hiện đang khởi động một trương trình hỗ trợ khởi nghiệp. Theo đó, thay vì việc cung cấp vốn, họ sẽ tạo điều kiện tốt nhất để hỗ trợ startup phát triển những kỹ năng quan trọng như diễn thuyết, thâm nhập thị trường, và mô hình kinh doanh. Chương trình sẽ kéo dài trong 6 tháng và cho phép các startup tại Hà Nội được làm việc cùng với đội ngũ của Hub.IT.
  • BTIC – Becamex Technology & Innovation Center, Trung tâm Phát triển, Đổi mới và Công nghệ Becamex. Với mục tiêu là đầu tư vào con người, BTIC hoạt động với sự hỗ trợ và tư vấn trực tiếp của tập đoàn Becamex IDC cùng đội ngũ các chuyên gia công nghệ hàng đầu thế giới.
ii.Accelerator:
  • VSV Accelerator: Trong năm 2014, VSV đã tổ hức được mô hình accelerator đầu tiên trong 4 tháng, hỗ trợ 9 doanh nghiệp khởi nghiệp. Startup tiêu biểu: TechElite, Lozi, Loanvi…
  • Topica Founder Institute (TFI): Là khóa học khởi nghiệp duy nhất tại Việt Nam có học viên gọi vốn lên đến hàng triệu USD .Tổng cộng học viên 3 khoá đã gọi được khoảng 10 triệu USD, 28 doanh nghiệp tốt nghiệp, 3 khoá đã tổ chức hàng năm từ năm 2011 tại HN và TPHCM. Startups tốt nghiệp tiêu biểu: Appota, Giaytot, Yton, S3, Kyna, Beeketing, Vlance, Goong, Hisella, Antoree, Uplevo…
  • VIISA: FPT và Quỹ đầu tư dài hạn Dragon Capital Group đã ký thỏa thuận hợp tác về việc thành lập Quỹ tăng tốc khởi nghiệp Việt Nam (Vietnam Innovative Startup Accelerator, gọi tắt là VIISA). VIISA sẽ là một quỹ mở, có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn, quỹ đầu tư trong đó FPT và Dragon Capital Group là 2 nhà sáng lập đầu tiên. Mục đích của quỹ là đào tạo, đầu tư, hỗ trợ các nhóm khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mobile, internet, tài chính để trở thành các doanh nghiệp thành công. Dự kiến trong thời gian tới, khóa đào tạo tăng tốc khởi nghiệp đầu tiên của VIISA sẽ chính thức bắt đầu.

b.Co-Working Spaces (không gian làm việc chung)
Co-working space đang xu hướng đang được ngày càng nhiều các doanh nhân khởi nghiệp lựa chọn khởi sự vàmới xuất hiện tại Việt Nam từ năm 2011. Điều làm Co-working space trở nên đặc biệt đó là việc tạo ra một môi trường làm việc chung kích thích sáng tạo,  hỗ trợ nhau hiệu quả (các nhóm startups thường đến từ nhiều lĩnh vực với ngành nghề đa dạng) và đem đến cơ hội xây dựng mạng lưới quan hệ với nhà đầu tư thông qua các sự kiện, buổi gặp gỡ tại đây.Tại Việt Nam, các không gian làm việc chung có quy mô tương đối lớn và được tổ chức bài bản đã bắt đầu xuất hiện, như tại TPHCM có Dreamplex- nơi vừa được tổng thống Obama tới thăm phát biểu (21 Nguyễn Trung Ngạn, Quận 1, TPHCM), Work Saigon (267/2 Điện Biên Phủ, Quận 3 và Saigon Coworking (267/2 Điện Biên Phủ, Quận 3),  tại Hà Nội có UP (Tầng 8, Hanoi Creative City, 1 Luơng Yên,) và Toong (Location: 8 Tràng Thi, Hoàn Kiếm, 98 Tô Ngọc Vân).

Truyền thông & Sự kiện
Những năm gần đây, từ khoá khởi nghiệp thường xuyên được nhắc tới trong các phương tiện thông tin đại chúng. Các chuyên mục về khởi nghiệp đã được VTV dành một thời lượng đáng kể trên khung giờ phát sóng. Có thể kể đến các chuyên mục khởi nghiệp trên thời sự trưa cuối tuần, chương trình sáng tạo khởi nghiệp phát sóng trên VTV1…Trên trang mạng xã hội Facebook đã hình thành 2 nhóm cộng đồng khởi nghiệp lớn đó là: Launch và Quản trị và khởi nghiệp. Đối với Launch: đây là kênh kết nối phổ biến nhất hiện nay với gần 28000 thành viên; nhóm quản trị và khởi nghiệp với gần 20000 thành viên.Các báo hầu hết đều dành những tin bài cho khởi nghiệp. Tiêu biểu nhất là ictnews, cafebiz với chuyên mục khởi nghiệp, e27 với các tin tức nhanh, cũng như tạo ra một danh sách cập nhật nhất các startup tại châu Á. Các startup có thể tận dụng kênh này để truyền thông về công ty của mình, techinasia với những bài viết đa dạng và nhiều tương tác trực quan, dealstreetasia.
Một số sự kiện nổi bật dành cho startup tại Việt Nam cũng như trong khu vực mà startup Việt Nam có thể tham gia bao gồm: Ngày hội Khởi nghiệp và Công nghệ Việt Nam (Techfest Vietnam), Demo Asean, Startup Asean, Barcamp Saigon, Ngày Công nghệ FPT, Hatch Fair, Mobile Day, Startup, Google for Entrepreneur week, Startup Boothcamp, đại hội khởi nghiệp (Topica tổ chức). Về các cuộc thi, hiện đã có các cuộc thi khởi nghiệp cho sinh viên như Khởi nghiệp cùng Kawaii của đại học Ngoại thương, cuộc thi khởi nghiệp do phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam tổ chức (VCCI). Ngoài ra Đại sứ quán Mỹ, Israel, Phần Lan, Hà Lan cũng có những cuộc thi, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp rất thiết thực.
Ngoài ra, không thể không kể đến các công ty có hỗ trợ cũng như hoạt động tích cực trong công đồng khởi nghiệp như FPT, Viettel, VNG, VCCorp….
Hoàng Nam Lê – Ban Công nghệ FPT
Link phần 1:http:// http://techinsight.com.vn/chuyen-gia-fpt-viet/he-sinh-thai-khoi-nghiep-tai-viet-nam-2016-phan-1-nd498232.html
Tham khảo:
1.Các báo cáo: We are social, World Bank, Tổng cục thống kê, Global Entrepreneurship Index 2016, TechinAsia, Topica Founder Institute 2015
2.http://cafef.vn/startup-viet-nam-sap-dung-tren-be-phong-khoi-nghiep-20160521092147032.chn
Tin liên quan: