Máy móc có thể có nhận thức không?

55

Nhận thức của máy móc là một chủ đề dấy lên nhiều tranh cãi, nhưng liệu về mặt lý thuyết, thì điều này có khả thi không? Để có thể giải đáp câu hỏi này, trước hết hãy bắt đầu với một vấn đề cơ bản hơn.

Nhận thức là gì?

Ảnh: h heyerlein | Unsplash.

Mặc cho những bước tiến lớn của trí tuệ nhân tạo, để trở nên giống con người, robot còn phải đi một chặng đường rất dài.

Vài tháng trước, robot Sophia, được phát triển bởi Hanson Robotics Limited đã từng gây náo loạn dư luận.

Trong đó, cô robot này có thể dễ dàng qua mặt mọi người với những biểu cảm gương mặt đa dạng, khả năng theo dõi và nhận diện gương mặt, cũng như khả năng đối đáp trong hội thoại. Tuy nhiên, dù chủ đề của cuộc hội thoại có thú vị tới đâu – Sophia vẫn chỉ là một cỗ máy vỡi những thuật toán phức tạp, liên tục xử lý dữ liệu để duy trì giao tiếp.

Như vậy, Sophia chỉ đơn thuần là một chatbot phức tạp, có thể di chuyển và cử động. Và tất nhiên, hoàn toàn không có nhận thức.

Và nhận thức của con người cũng đâu chỉ dừng ở việc nhận biết các xu hướng và quy tắc.

Theo một bài viết trên tạp chí Science Magazine, sự nhận thức bao gồm 3 mức độ, và để xây dựng được một robot có nhận thức, ta cần hiểu được cách nhận thức hình thành trong não bộ con người.

Ảnh: Rock’n Roll Monkey | Unsplash.

Mức độ nhận thức đầu tiên được nêu trong bài viết là C1: tức khả năng đưa ra quyết định sau khi cân nhắc nhiều suy nghĩ và khả năng. Theo các nhà khoa học, mức độ nhận thức này có tương quan với hành vi của con người.

C1 xuất hiện trong trẻ nhỏ và động vật.

Để minh họa C1, bài viết đã nêu ví dụ những con voi đang khát với khả năng định vị và di chuyển tới nguồn nước, thậm chí kể cả khi nguồn này cách xa chúng tới 50km!

Ảnh: Andrew Rice | Unsplash.

Để có thể đưa ra các quyết định như trên, vật thể phải có một hệ thống mạch thần kinh phức tạp. Cụ thể, những con voi trong ví dụ trên cần lưu trữ thông tin, đưa ra quyết định trong nhiều lựa chọn, duy trì quyết định này, đồng thời phối hợp nhiều thao tác để có thể định vị và đến nơi có nguồn nước.

Trong con người và các loài linh trưởng khác, thùy trán là trung tập lưu trữ và xử lý dữ liệu, và cũng là nơi nhận thức C1 quyết định các hành động trên. Và việc tái tạo lại nhận thức ở mức này là khả thi, nếu như ta phân tích một cách kỹ lưỡng những mạch thần kinh phức tạp này.

Mức độ nhận thức thứ 2 được gọi là C2, bao gồm các khả năng tính toán, kiểm soát suy nghĩ, và tự nhận thức.

Khi có C2, vật thể sẽ có thể nhận thức được đúng sai, cảm giác được chắc chắn, từ đó phát hiện lỗi sai và sửa đổi chúng. Ngoài ra, khả năng tự nhận thức cũng giúp vật thể tìm hiểu xem bản thân đã biết và còn chưa biết điều gì, từ đó phát sinh trí tò mò.

Mong muốn được biết nhiều hơn

Ảnh: Joseph Rosales | Unsplash.

Chúng ta không thể nhận thức được những điều chúng ta chưa nhận thức.”

Đây là một câu nói tâm đắc về mức độ nhận thức C0, bao gồm khả năng thực hiện một số thao tác trong vô thức như phân biệt khuôn mặt hay biểu cảm – cũng là mức độ nhận thức thực hiện đa số các tính toán và suy nghĩ của bộ não. Bạn hẳn nhiên là có thể tự động phân biệt vẻ ngoài và giọng nói của gia đình mình phải không nào?

Vậy bạn đã từng nghe qua về các mạng nơ-ron tích chập chưa?

Đây là một thuật toán học sâu vô cùng kỳ diệu – giúp bạn có thể học các nhận diện các xu thế trong xử lý hình ảnh và dữ liệu tự tương quan. Hiện tại, đa số các cỗ máy ứng dụng trí tuệ nhân tạo đều đang đạt mức nhận thức C0, và khả năng nhận diện của điện thoại smartphone chính là một minh chứng phổ biến nhất cho mức nhận thức này.

C0, C1, và C2 đều là kết quả dựa trên giả thiết coi sự nhận thức là thành quả của các phân tích vật lý được thực hiện bởi não bộ.

Hay như theo bài báo: “Xuyên suốt nhiều thế kỷ, triết học đã khiến chúng ta nghĩ rằng nhận thức không hề liên quan tới các tương tác vật lý. Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm đã mở ra một ra khả năng rằng, chính những tương tác vật lý này mới là nguồn cội của nhận thức.”

Như vậy, việc nhận thức là kết quả của các phân tích vật lý trong não bộ là hoàn toàn có thể. Nắm được giả thiết mới này, trong tương lai, ta sẽ có thể phân tích từng quy trình nhỏ trong việc cấu thành nhận thức.

Và khi đạt được tương lai đó, có lẽ việc tạo ra những cỗ máy có nhận thức sẽ không còn quá xa vời.

Theo Becoming Human

Tin liên quan: