Bí mật công thức đổi mới sáng tạo tại Amazon – Phần 1

323

Triết lý bánh đà (Flywheel) đã được Amazon ứng dụng triệt để trong quá trình vận hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, để vận hành cỗ bánh đà này trơn tru Amazon đã và đang chú trọng tới đổi mới sáng tạo (innovations), thậm chí đã sáng tạo ra công thức của riêng mình.

Đối với Amazon, khi dừng lại có nghĩa là bạn đã đi thụt lùi. Trên thực tế trụ sở chính của Amazon đã thể hiện trọn vẹn điều đó điều đó. Toà nhà Day 1 cao 37 tầng là trụ sở chính của Amazon, mở cửa vào tháng 11 năm 2016. Tên của tòa nhà này được đặt theo một câu nói của CEO Jeff Bezos “It’s always day 1”. Ngày đầu tiên luôn là ngày của sự tươi mới, sự phát triển, của sức sống. Bởi nếu sang ngày thứ 2 thì cái chết cũng ngày càng gần kề. Nó nhắc nhở công ty còn rất nhiều việc phải làm phía trước. Ở tuổi 25 nhưng Amazon không ngừng dấn thân thử nghiệm sang các lĩnh vực mới với tinh thần tiên phong như những công ty khởi nghiệp. Theo dữ liệu mới nhất của IFI Claims, một công ty chuyên theo dõi dữ liệu bằng sáng chế toàn cầu, công ty này đã nhận được 1.963 bằng sáng chế vào năm 2017. Amazon có nhiều bằng sáng chế hơn bất kỳ doanh nghiệp bán lẻ nào khác trong ngành (7.096). Kết quả thu được là một loạt các đổi mới liên tục như Prime Air, Amazon Video, Kindle, Fire TV, Amazon Fresh, Amazon Go, Echo, AWS… là minh chứng cho những sáng tạo không ngừng của Amazon.

Hình 1: Các sáng tạo của Amazon.

Vậy điều gì khiến Amazon luôn duy trì được tinh thần “Day 1” như vậy? Câu trả lời là công thức “bí mật” dưới đây:

(innovations) = f (org * arch)(mechanism*culture)

Trong đó:

  • Innovations: đổi mới sáng tạo
  • org (organization): cơ cấu tổ chức
  • arch (architecture): kết cấu hạ tầng,
    mechanism: cơ chế vận hành,
  • culture: văn hóa.

Thành tố đầu tiền, cũng là yếu tố cốt lõi thành công của Amazon nằm ở văn hóa doanh nghiệp, ăn sâu vào trong DNA. Văn hóa doanh nghiệp này được Amazon công bố minh bạch trên trang chủ của mình thành một bộ 14 nguyên tắc lãnh đạo (sơ bộ tại bảng 1, chi tiết xem tại đây (Tiếng Anh)). Một số nguyên tắc sẽ được thảo luận trong bài viết.

Bộ mười bốn nguyên tắc lãnh đạo Amazon:

  1. Ám ảnh khách hàng
  2. Làm chủ kết quả kinh doanh
  3. Sáng tạo và đơn giản hóa
  4. Lãnh đạo luôn đúng – thậm chí đúng nhiều là đằng khác
  5. Hãy không ngừng học hỏi và luôn tò mò
  6. Tuyển dụng và phát triển nhân tài
  7. Đặt ra những tiêu chuẩn cao nhất
  8. Phải nghĩ lớn
  9. Sự thiên lệch trong hành động
  10. Thực hành tiết kiệm
  11. Tạo dựng lòng tin ở người khác
  12. Đi sâu vào từng khía cạnh công việc
  13. Có chính kiến – Dám phản biện và bảo vệ quan điểm
  14. Đạt được kết quả
Hình 2. 14 nguyên tắc lãnh đạo Amazon có trong gen mỗi Amazonian.

Đầu tiên, văn hóa là thứ cốt lõi, là DNA của Amazon. Ở Amazon luôn duy trì tinh thần “Day 1” (Ngày đầu tiên). Đây là tinh thần mà ngay từ ngày đầu, Jeff Bezos đã nhấn mạnh trong bức thư gửi cổ đông (1997) và vẫn được đính kèm trong các bức thư gửi cổ đông cho tới bây giờ. Ngày 2 (Day 2) đối với Jeff như thế nào? “Đó là một công ty trì trệ, không có sự kết nối và liên quan với thế giới. Đằng sau nó là sự xuống dốc lụi bại một cách đau đớn. Theo sau đó là sự ra đi tất yếu của công ty. Đó là lý do vì sao Amazon luôn là công ty Ngày 1”.

Tinh thần “Day 1” phản ánh tư duy vận hành doanh nghiệp như một công ty khởi nghiệp (startup) và là tổng hợp của ám ảnh khách hàng, tư duy dài hạn, thử nghiệm liên tục và dám thất bại, ra quyết định nhanh chóng (sẽ được nêu chi tiết trong phần 3).

Để duy trì tinh thần Day 1 đó, nguyên lý số một đó là sự ám ảnh bởi khách hàng (Nguyên tắc số 1), xuất phát từ sứ mệnh của công ty là “công ty hướng khách hàng nhất trên thế giới” với cam kết “khiến cuộc sống khách hàng trở nên dễ dàng hơn”. Nói một cách khác, khách hàng đối với Amazon tuyệt đối là ưu tiên hàng đầu. Thậm chí, trong các buổi họp, Amazon để dành ra một ghế trống như để nhắc nhở rằng cho dù khách hàng không có mặt trong phòng họp nhưng vẫn cần phải để tâm và chú ý tới ý kiến của họ.

Như đã phân tích trong các phần trước về nguyên lý bánh đà (Flywheel). Mô hình tăng trưởng của Amazon dựa trên khả năng tận dụng “holy trinity” (Sao ba ngôi) theo cách mà Amazon gọi, đó là sự lựa chọn đa dạng về sản phẩm: Jeff ngay từ đầu đã trả lời phỏng vấn và chia sẻ rằng Amazon sẽ không chỉ là công ty bán sách mà sách là thứ Amazon bán, Amazon phải là một “everything store”; giá thấp với chiến lược lãi mỏng và tập trung vào việc đưa ra sản phẩm giá rẻ nhất cho người dùng; sản phẩm luôn sẵn sàng tới các khách hàng: vận hành với “lời hứa” cam kết giao hàng đúng hẹn, mọi nơi, mọi lúc.

Quay trở lại với nguyên lý bánh đà. Sao ba ngôi này giúp gia tăng trải nghiệm khách hàng, tăng lượt truy cập và từ đó thu hút nhiều người bán hơn tới nền tảng, gia tăng sự lựa chọn và nâng cao trải nghiệm khách hàng; đồng thời giảm chi phí hạ tầng đầu tư hơn, giúp giảm giá thành, lại càng gia tăng trải nghiệm khách hàng, tạo thành một vòng lặp quay ngày một nhanh hơn.

Nguyên lý bánh đà tăng trưởng này ứng dụng cho mọi mảng kinh doanh tại Amazon, phản ánh tư duy dài hạn, không ngừng tăng trưởng và đổi mới của doanh nghiệp này (Phản ánh ở nguyên tắc số 2, mỗi cá nhân tại Amazon cần có tinh thần làm chủ, tư duy dài hạn). Với lối tư duy dài hạn này, Jeff Bezos chia sẻ Amazon sẵn sàng bị hiểu nhầm trong thời gian dài khi theo đuổi tầm nhìn: “Phát minh, đổi mới đòi hỏi sự sẵn sàng bị hiểu nhầm trong một thời gian dài” (Nguyên tắc số 3 về đổi mới sáng tạo và đơn giản hóa). Đây là lí do Amazon đầu tư vào mảng điện toán đám mây, chịu lỗ để tới giờ hái những quả ngọt ban đầu; bán phần cứng (Kindle, Amazon Echo…) với giá rẻ để bán sách điện tử và kết nối mảng thương mại sau đó; cùng nhiều ví dụ khác. Khi đã vạch ra tầm nhìn, Amazon sẽ kiên định theo đuổi mục tiêu tới cùng và linh hoạt trong chiến thuật.

Nói đến văn hóa là nói tới con người. Nói một cách khác nhân sự là nền tảng của văn hóa. Bộ gen văn hóa doanh nghiệp này phải được mỗi cá nhân mang trong mình. Để đạt được điều này, Amazon đặt ra tiêu chuẩn cao và thực hiện nghiêm túc ngay từ khâu tuyển dụng và phát triển nhân tài (Nguyên tắc số 6). Quá trình tuyển dụng này thông thường kéo dài…chín tiếng, với đủ các thành phần tham dự.

Đặc biệt có một nhân vật đóng vai trò nâng chuẩn chất lượng, có quyền phủ quyết mọi quyết định của hội đồng tuyển dụng (Amazon gọi là bar raiser). Việc tuyển dụng có thể kéo dài bất tận nếu chưa tìm được nhân sự đạt chuẩn. Đây là những nhân viên có khả năng nhìn người tốt và phụ trách phỏng vấn các ứng viên ứng tuyển vào Amazon. Họ có quyền phản đối bất kì một ứng viên nào, kể cả khi ứng viên ứng tuyển vào các vị trí hoàn toàn không thuộc lĩnh vực chuyên môn của họ.

 Từ những nhân sự đạt chuẩn, Amazon đặt ra những tiêu chuẩn cao nhất cho nhân viên và đối tác (Nguyên tắc số 7). Với đối tác, các thỏa thuận chất lượng dịch vụ (Service Level Agreement) được thiết lập tỉ mỉ. Amazon sẽ tuyển dụng những người có tố chất đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và quan trọng là những nhà phát triển sản phẩm.

Với nhân viên, Jeff Bezos kì vọng mỗi người có tinh thần làm chủ và lãnh đạo, có tinh thần sáng lập và không ngừng học hỏi để hoàn thiện mình (Nguyên tắc tắc số 5). Các nhân viên luôn được kì vọng có hiệu suất làm việc ở điểm 10/10, thậm chí hơn và được tưởng thưởng xứng đáng bằng cổ phiếu công ty.

Cơ chế để Amazon là một công ty tập trung vào khách hàng và luôn giữ tinh thần “Day 1” sẽ được thảo luận chi tiết trong phần 2 – Cơ chế đổi mới. Một yếu tố quan trọng nữa là tinh thần khởi nghiệp – dám thất bại và thử nghiệm cũng sẽ được nêu trong phần 3 – Tổ chức.

Hoàng Nam Lê

Công thức đổi mới tại Amazon: Phát triển sản phẩm ngược từ khách hàng – Phần 2

Tin liên quan:
  • 59
    Shares