CEO của Apple, Google, Facebook và Amazon đã tham gia điều trần tại Quốc hội Mỹ gần đây, nhằm thuyết phục Ủy ban Hạ viện Hoa Kỳ đặc trách về Tư pháp rằng: Việc kinh doanh của họ không mang tính chất độc quyền và cạnh tranh không lành mạnh. Điều gì đã xảy ra khi các ‘gã khổng lồ’ Apple, Google, Facebook, và Amazon đối mặt với Quốc hội Mỹ?

Độc quyền công nghệ là một vấn nạn lớn trong lĩnh vực này ở những năm gần đây, dẫn tới một cuộc điều tra dài lâu, với hàng trăm giờ phỏng vấn và xem xét tài liệu, được thực hiện bởi chính phủ Mỹ.

Trong bối cảnh này, Jeff Bezos của Amazon, Mark Zuckerberg của Facebook, Tim Cook của Apple, và Sundar Pichai của Google/Alphabet đều công khai biện giải khi điều trần. Theo các vị CEO này, công ty của họ đang cung cấp các sản phẩm có ích, trong một không gian đầy cạnh tranh và quy mô của họ chỉ đơn giản là giúp cải thiện dịch vụ.

Tuy nhiên, nhiều ủy viên Quốc hội lại hoài nghi về những biện giải này.

Chủ tịch Ủy ban đặc trách về Luật chống độc quyền, thương mại, và hành chính, ông David Cicilline, đã mở đầu phiên điều trần với lời cảnh báo về tầm ảnh hưởng của những công ty công nghệ lớn nhất nước Mỹ này. “Những công ty này quá quan trọng với cuộc sống hiện tại, tới nỗi các hoạt động và quyết định kinh doanh của họ mang tầm ảnh hưởng rất lớn tời nền kinh tế và dân chủ của chúng ta. Chỉ cần một hành động duy nhất của họ đã có thể gây ảnh hưởng sâu sắc và dài lâu tới hàng triệu con người”, Cicilline nói.

Theo Cicilline, bốn công ty trên đều có một số điểm chung như sau: Cả bốn đều là “nút thắt” cho một kênh phân phối chủ chốt – ví dụ như quảng cáo hoặc ứng dụng, và đều sử dụng dữ liệu cũng như theo dõi các công ty khác, qua đó củng cố quyền lực thông qua việc mua lại, sao chép, hoặc cấm vận các đối thủ tiềm năng. Ngoài ra, các công ty này cũng lạm dụng nhưng công nghệ sẵn có để mở rộng quyền hành, thông qua việc ưu tiên các sản phẩm nội bộ hoặc đặt ra các cơ chế phá giá. “Khả năng bức chế các điều khoản, kiểm soát thị trường, lật đổ nhiều lĩnh vực và gieo rắc sợ hãi của họ, đã mang lại một quyền lực mang tính quân chủ,” ông kết luận. “Những người lập quốc của Hoa Kỳ sẽ không chùn bước trước vua chúa. Chính chúng ta cũng không nên chịu thua các đế chế kinh tế trực tuyến này.”

Ủy viên cao cấp James Sensenbrenner đã tiếp lời với một phát ngôn mang tính hòa giải hơn. “To không có nghĩa là xấu, thậm chí là ngược lại. Ở Hoa Kỳ, thành công là một thứ đáng ca ngợi. Ở đây, chúng tôi muốn hiểu thêm về vai trò của các công ty trên thị trường số, cũng như ảnh hưởng của các công ty đối với người tiêu dùng và với cộng đồng,” ông nói.

Phiên điều trần cũng đã được chuẩn bị sao cho phù hợp với bối cảnh đại dịch Corona. Sau một tiếng nghỉ để dọn dẹp và khử trùng, các vị CEO đã cam kết rằng lời nói của họ hoàn toàn là sự thật khách quan, còn Ủy viên cao cấp Jim Jordan đã phải nhận khiển trách do hành vi không đeo khẩu trang đúng quy cách.

Bezos, Pichai, Cook, và Zuckerberg đều được phát ngôn mở đầu trong vòng 5 phút, với những biện giải cho nền tảng của họ, cũng như kể các câu chuyện mang tính thuyết phục. CEO của Amazon – Jeff Bezos và CEO của Alphabet – Sundar Pichai đều đã nhắc tới tuổi thơ không mấy hào nhoáng của họ: Jeff kể về người mẹ đã sinh ra mình vào thập niên 60 khi mới học cấp 3, còn Pichai thì miêu tả cách máy tính đã thay đổi cuộc đời của ông khi ông còn ở Ấn Độ. Tim Cook, CEO của Apple, thì mô tả công ty của mình là một công ty “hoàn toàn Mỹ”. Trong khi đó, Mark Zuckerberg – CEO của Facebook thì hứa hẹn rằng, Facebook sẽ ủng hộ các “giá trị Mỹ” trên thị trường toàn cầu đầy cạnh tranh.

Mở đầu truy vấn, Cicilline đã hỏi Pichai về phương thức tìm kiếm của Google, trong đó bao gồm hành vi loại bỏ các nội dung như: những nhận xét về nhà hàng. “Tại sao Google lại loại bỏ nội dung từ những cơ sở kinh doanh chính đáng?”, ông thắc mắc. Khi Pichai chối bỏ một cách chung chung, Cicilline đã tiếp tục truy hỏi rằng liệu có phải Google đang đi ngược với mục tiêu đưa người dùng tới các website phù hợp hay không, khi hãng còn đang bận bán quảng cáo và quảng bá các dịch vụ của chính mình. Ông cũng dẫn chứng tới một phát ngôn cũ của Google, trong đó bày tỏ rằng, một số trang tìm kiếm theo ngành dọc (vertical search sites), đang “có quá nhiều lượt sử dụng.”

Khi được hỏi rằng liệu có phải Google đang sử dụng khả năng theo dõi lượt dùng trên website để phát hiện và loại bỏ các đối thủ cạnh tranh hay không, Pichai đã phản hồi: “Thưa Nghị sỹ, cũng như nhiều doanh nghiệp khác, chúng tôi cố gắng hiểu được các xu thế hiện hành từ dữ liệu và sử dụng chúng để cải thiện sản phẩm cho người dùng.”

Sensenbrenner thì lại quyết định truy vấn Zuckerberg, với những câu hỏi như: Liệu Facebook có lọc bớt các quan điểm chính trị hay không, tại sao MXH này lại tạm thời chặn tài khoản của Donald J. Trump vì một video sai lệch về việc đeo khẩu trang và thuốc hydroxychloroquine. Đáp lại, Zuckerberg đã chỉ ra rằng, các sự việc này ở trên Twitter, song lại khẳng định các bài viết mang thông tin y tế sai lệch về virus Corona sẽ bị xóa trên Facebook do chúng “có thể gây nguy hiểm nhất thời.”

Ủy viên Ủy ban Hạ viện Hoa Kỳ đặc trách về Tư pháp, Jerrold Nadler lại nhắc tới một số email được thu thập về thương vụ mua lại Instagram của Facebook, trong đó cho thấy rằng, mục đích của thương vụ này là loại bỏ nguy cơ cạnh tranh. Còn Zuckerberg lại khẳng định rằng, Instagram chưa chắc đã thành công khi không có Facebook. “Chẳng có gì đảm bảo rằng Instagram sẽ thành công. Việc mua lại xảy ra rất tốt đẹp, một phần là do tài năng của các nhà sáng lập Instagram, song không vì thế mà có thể bỏ qua sự đầu tư mạnh mẽ của Facebook trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng, quảng bá nền tảng, đảm bảo an ninh, cũng như rất nhiều sự hỗ trợ khác.”

Hạ nghị sỹ Matt Gaetz lại yêu cầu Pichai phải cam kết rằng, “Google sẽ thông qua chính sách chống đối cảnh sát”, đi ngược lại với các cơ quan hành pháp, sau khi hơn 1.650 nhân viên của Google đã gửi thư kiến nghị về vấn nạn bạo lực cảnh sát.

Thưa Nghị sỹ, chúng tôi vẫn luôn chấp hành đúng pháp luật và các thủ tục hợp pháp tại Hoa Kỳ khi phối hợp với các cơ quan hành pháp,” Pichai khẳng định.

Hạ nghị sỹ Jamie Raskin thắc mắc về sự can thiệp vào cuộc bầu cử Nga trên Facebook, về vai trò của mạng xã hội này về việc truyền bá các quan điểm phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa bài người Do Thái, cũng như phản hồi của Facebook trước phong trào #StopHateForProfit (Ngưng phân biệt vì lợi nhuận), được ủng hộ bởi các tổ chức như Color of Change. Được biết, tổ chức này đã gửi thư kiến nghị lên Quốc hội về các thông tin sai lệch, “gây ảnh hưởng tới sức khỏe, xã hội, và chính trị của cộng đồng, đặc biệt là trong các cộng đồng người da đen.”

Chúng tôi vô cùng chú trọng việc loại bỏ các hành vì can thiệp bầu cử, cũng như chống lại các phát ngôn thù địch, mang tính tấn công,” Zuckerberg trả lời, đồng thời chia sẻ rằng Facebook đang ứng dụng các hệ thống AI vô cùng tinh vi nhằm loại bỏ các phát ngôn này.

Phiên điều trần đã đã tạm ngừng để khắc phục các vấn đề kỹ thuật với một trong số các vị CEO. (Không có thông tin chỉ rõ người này là ai, nhưng hầu hết đều cho rằng không phải là Zuckerberg.)

Sau 2 tiếng đồng hồ, hạ nghị sỹ Pramila Jayapal đã đặt câu hỏi đầu tiên cho Jeff Bezos, về một báo cáo của Wall Street Journal, trong đó buộc tội Amazon lấy dữ liệu từ người bán trên Amazon để phát triển và sản xuất các sản phẩm cạnh tranh lại chính những người bán này. “Amazon đã bao giờ truy cập hay sử dụng dữ liệu từ người bán trong quá trình đưa ra quyết định kinh doanh hay chưa?” Jayapal thẩm vấn.

Bezos đã không hoàn toàn phủ nhận cáo buộc này. “Tôi không thể trả lời có hay không cho câu hỏi này. Chính sách của chúng tôi không cho phép sử dụng dữ liệu cụ thể từ người bán để hỗ trợ các hoạt động kinh doanh tại địa phương. Tuy nhiên, tôi không thể đảm bảo rằng, mọi bộ phận trong công ty đều tuân thủ chính sách này,” Bezos nói. “Chúng tôi rất tự hào đã hỗ trợ rất nhiều cho những người bán hàng trên nền tảng của chúng tôi.”

Ở câu hỏi cuối cùng của phiên điều trần thứ nhất, Hạ nghị sỹ Lucy McBath cũng đã chất vấn Bezos về chia sẻ của một hãng phát hành sách trên Amazon. Cụ thể, nhà phát hành này khẳng định rằng, Amazon đã chặn họ một cách có hệ thống và họ không thể bán nguyên một thể loại sách trên nền tảng này. “Amazon không hề đưa ra bất cứ lý giải nào, và cũng không hề cảnh báo chúng tôi về nguyên do bị hạn chế bán,” nhãn sách chia sẻ.

Bezos khẳng định rằng điều này đi ngược với chính sách của Amazon, đồng thời bày tỏ mong muốn được liên lạc với nhãn sách. “Tôi e rằng đây có thể là một hành vi thường xuyên”, McBath nói, đồng thời cho rằng Bezos đang “không hiểu ý nghĩa” của chia sẻ này. “Anh định lí giải như thế nào với các doanh nghiệp nhỏ, những người phải kiến nghị lên Quốc hội vì Amazon đang hoàn toàn phớt lờ họ?”

Tôi không cho rằng đây là một hiện tượng thông thường,” Bezos bào chữa. “Các bên bán thứ ba nhìn chung đều đang kinh doanh khá tốt trên Amazon.”

Ở phiên điều trần tiếp theo, Cicilline lại tiếp tục chất vấn Bezos, đồng thời khẳng định rằng, đã có rất nhiều bên thứ ba đang kiến nghị về việc sản phẩm của họ bị Amazon “ăn cắp” một cách có hệ thống – thậm chí còn so sánh nền tảng này với một kẻ buôn heroin. “Anh Bezos, tại sao đối tác của anh lại so sánh anh với tội phạm buôn ma túy?”, nghị sỹ này hỏi.

Thưa ngài, với toàn bộ lòng tôn trọng, tôi hoàn toàn không đồng ý với phép so sánh này,” Bezos phản pháo.

“Hành vi sản xuất và phân phối các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với người bán không phải là hoàn toàn đi ngược với chính sách của Amazon hay sao, đặc biệt là khi Amazon nắm quyền kiểm soát mọi thứ?” Cicilline tiếp tục.

Người tiêu dùng mới là người nắm quyền quyết định cuối cùng,” Bezos phản hồi.

Quay lại với Zuckerberg, hạ nghị sỹ Jayapal tiếp tục đặt ra nghi vấn về các tài liệu nội bộ của công ty. “Có phải Facebook từng đe dọa sẽ sao chép sản phẩm của một công ty khác trong quá trình thu mua công ty đó hay không?”, bà hỏi.

Thưa nghị sĩ, tôi tin là chúng tôi chưa từng,” Zuckerberg trả lời.

Jayapal sau đó đã đi sâu và hỏi rằng liệu Facebook đã từng đe dọa sẽ phát triển một nền tảng chia sẻ ảnh giống như Instagram hay chưa. Bà trích dẫn từ cuộc hội thoại của Facebook với Kevin Systrom, người sáng lập Instagram rằng “anh ấy sợ rằng Facebook sẽ hủy diệt Instagram, nếu như thương vụ mua lại không thành.”  Trước cáo buộc này, Zuckerberg không đồng tình, đồng thời chia sẻ rằng, ai cũng biết là Facebook đang cạnh tranh trực tiếp với Instagram.

Việc các nền tảng lớn đe dọa các đối thủ tiềm năng không nên trở thành việc hiển nhiên trong kinh doanh,” Jayapal nói.

Cả bốn CEO cũng đã cam kết với Hạ nghị sỹ Ken Buck rằng, công ty của họ không chấp nhận hành vi sử dụng lao động cưỡng bức – cũng như việc mua bán các sản phẩm sử dụng lao động cưỡng bức trên nền tảng của họ, đặc biệt là sau khi xuất hiện các bài báo liên quan tới việc Trung Quốc đang sử dụng nô lệ Uighur trong sản xuất. Tim Cook, người đã thảo luận về vấn nạn này trước đó với Buck, khẳng định: Lao động cưỡng bức là một thứ đáng ghê tởm, và chúng tôi không chấp nhận nó tại Apple.”

Khi được hỏi về các sản phẩm nhà thông minh smarthome, Bezos đã trả lời Hạ nghĩ sỹ Raskin rằng, giá bán của Echo luôn cao hơn giá thành, trừ khi có khuyến mãi. Ngoài ra, Raskin cũng hỏi Amazon rằng liệu hãng có coi nhà thông minh là một thị trường mà người thắng có quyền định đoạt hay không. “Tôi phải trả lời là không,” Bezos nói. “Đặc biệt là nếu chúng tôi đạt được đúng các mục tiêu mình đã đề ra – trong đó loa thông minh phải phản hồi đúng trước mọi mệnh lệnh nói trong mọi hoàn cảnh.” Tuy nhiên, ông cũng chia sẻ rằng, các thiết bị của Amazon có thể vẫn sẽ quảng bá cho các sản phẩm của hãng: “Đừng ngạc nhiên khi thấy Alex thỉnh thoảng quảng bá cho các sản phẩm của Amazon.”

Hạ nghị sỹ Val Butler Demings thì lại hỏi Cook về hành vi loại bỏ các ứng dụng quản lý của bên thứ 3 có sử dụng công nghệ quản lý thiết bị di động (MDM) của Apple – dấy lên các nghi vấn về việc hãng đang cố loại bỏ các đối thủ trong việc phát hành các tính năng mới. Trước cáo buộc, Cook khẳng định rằng, hành động này là hoàn toàn vì lí do bảo mật. “Đây là một quy tắc mà mọi nhà phát triển phải tuân theo,” ông nói. “Hiện có tới hơn 30 hệ điều khiển trên App Store và cạnh tranh trong lĩnh vực này là rất mạnh mẽ. Nhưng Apple thì hoàn toàn không có doanh thu trong lĩnh vực này.”

Nadler sau đó lại chất vấn Cook về một kiến nghị khác, trong đó Airbnb và ClassPass khẳng định đang bị đòi tiền hoa hồng sau khi khai trương các trải nghiệm số trên nền tảng của họ. “Có phải Apple đang tranh thủ đầu cơ trong bối cảnh đại dịch?” ông hoài nghi.

Cook khẳng định Apple sẽ không bao giờ đầu cơ trục lợi. “Đại dịch này là một bi kịch lớn, gây ảnh hưởng nặng nề tới nước Mỹ và cả toàn cầu, chúng tôi sẽ không bao giờ cố trục lợi từ nó” Cook nói. “Tôi cho rằng, các trường hợp nêu trên là các trường hợp một công ty đang dần chuyển dịch sang dịch vụ số, mà theo quy tắc thì họ đúng là phải trả tiền hoa hồng cho Apple. Nhưng với cả hai công ty trên, thì chúng tôi vẫn đang làm việc với các nhà phát triển.”

Jayapal thì lại đề ra câu hỏi về quảng cáo trực tuyến trên Google. “Google vừa duy trì thị trường, vừa giúp người mua, lại vừa hỗ trợ người bán – và đây là một xung đợt về lợi ích,” bà nói. “Điều này có nghĩa ra, Google vừa có thể hạ giá quảng cáo vô cùng thấp trên các trang báo, khiến những trang này hầu như không thu được lợi nhuận quảng cáo, lại vừa có thể áp chi phí quảng cáo cao lên các doanh nghiệp nhỏ, cần tới nền tảng của Google. Điều này biến thị trường trở nên giống như thị trường chứng khoán – ngoại trừ việc chẳng có bất cứ điều chỉnh nào trên thị trường quảng cáo của Google.” Hành vi của Google, theo bà, là không mấy khác biệt với “giao dịch nội gián.”

Khi Pichai trả lời rằng chúng tôi rất quan tâm tới báo chí trong lĩnh vực này,” Jayapal lại tiếp tục đặt ra ghi vấn về sự chênh lệch giữa doanh thu quảng cáo của Google và doanh thu quảng cáo của các nền tảng khác. “Có phải Google đang điều hướng doanh thu quảng cáo về trình tìm kiếm của hãng hay không?” bà hỏi. “Mục tiêu của chúng tôi là cung cấp cho người dùng những thông tin họ cần,” Pichai trả lời.

Bà cũng đã hỏi Zuckerberg rằng, tại sao Facebook lại không có dự định thay đổi phương thức bán quảng cáo sau sự kiện tẩy chay quảng cáo trên nền tảng này nhằm hưởng ứng chiến dịch #StopHateForProfit.Có phải Facebook đã quá phát triển, tới nỗi mất đi 1.100 nhà quảng cáo cũng không ảnh hưởng tới quý công ty?”

Trước câu hỏi này, Zuckerberg đã trả lời: Thưa hạ nghĩ sỹ, đương nhiên là chúng tôi có chịu ảnh hưởng. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ vẫn không thay đổi các chính sách nội dung theo các nhà quảng cáo. Tôi cho rằng, điều này là không đúng đắn. Chúng tôi vẫn luôn chú trọng các vấn đề như đấu tranh chống các phát ngôn phân biệt.”

Cicilline đã kết thúc điều trần sau 5 tiếng 30 phút, đồng thời khẳng định rằng hội đồng sẽ công bố các kết luận, cũng như các đề xuất hành động tương ứng. “Cuộc điều trần đã cho tôi thấy rõ rằng: những công ty này có sức mạnh động quyền. Một số công ty thì cần mất đi một số sức mạnh đó, và tất cả cần phải được điều chỉnh, cũng như chịu trách nhiệm trước các hành động của mình,” ông nói. “Chúng ta cần phải đảm bảo rằng, những điều luật chống độc quyền của một thế kỷ trước, vẫn có có thể áp dụng được vào thời đại số của hiện tại.”

Theo The Verge

Tin liên quan: