Robot là sự tổng hợp của 4 thời kỳ cách mạng công nghiệp, sau 4 cuộc cách mạng này, cuối thế kỷ 21 chính là thời kỳ của robot. Để làm được một chú robot hoàn chỉnh dễ dàng tương tác với con người thì cần rất nhiều kỹ sư có những kỹ năng khác nhau. Đây cũng là các nghề nghiệp đang rất thiếu trên thị trường lao động hiện nay.

Nhóm kỹ sư trí tuệ nhân tạo, nhóm kỹ sư phần mềm, nhóm kỹ sư điện tử, nhóm kỹ sư cơ khí. Trong 4 nhóm chính đó chúng ta lại phân chia tiếp ra các công việc cụ thể khác nhau. Trong tương lai gần nhóm kỹ sư trí tuệ nhân tạo sẽ bổ sung thêm nhóm chuyên gia từ cơ khí và điện-điện tử. Hiện nay, hai nhóm kỹ sư AI và nhóm kỹ sư phần mềm đang có nhu cầu nhiều nhất, đến thời kỳ robot bùng nổ thì 2 nhóm kỹ sư tiếp theo sẽ cần thêm nhiều hơn.

Kỹ sư trí tuệ nhân tạo – AI

Đây là nhóm kỹ sư đang có mức lương cao nhất hiện nay do nhu cầu các công ty trong thời kỳ này đang tăng. Nhóm kỹ sư và chuyên gia này không chỉ ứng dụng trong robot mà sẽ cần trong mọi ngành nghề của cuộc sống. Robot cần nhìn, cần hiểu môi trường xung quanh có gì để di chuyển và ra quyết định. Robot cần nghe thấy mọi người nói gì để phản hồi cho phù hợp; cần hiểu nhu cầu con người qua những lời nói và hành động. Đó là những nhiệm vụ mà nhóm kỹ sư này phải làm.

  1. Chuyên gia nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo: Nhóm này đòi hỏi kĩ năng giỏi về toán, kiên trì, thích làm việc với các công thức. Các kỹ sư này sẽ đi sâu nghiên cứu về các thuật toán cho từng bài toán rất cụ thể trong lĩnh vực như nhân dạng hình ảnh, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, nhận dạng, xử lý tiếng nói,… Nhóm này sẽ đưa ra các thuật toán đã được chứng minh trên các mô hình và tập dữ liệu cụ thể để nhóm kỹ sư khác ứng dụng đưa vào sản phẩm. Ví dụ thuật toán nhận dạng khuôn mặt, thuật toán phân loại nam, nữ, thuật toán nhân dạng chữ viết tay,…
  2. Kỹ sư phát triển ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Nhóm này thích ứng dụng, thích học toán, dùng những thuật toán của nhóm trên để đưa vào các sản phẩm cụ thể, hay hệ thống dịch vụ cho sản phẩm. Các kỹ sư thuộc nhóm này cần hiểu và đọc được các công thức và thành thạo các ngôn ngữ lập trình, nền tảng phù hợp cho AI để tối ưu và đưa vào thực tế.
  3. Chuyên gia xây dựng dữ liệu cho trí tuệ nhân tạo: Quá trình làm của nhóm 1 chỉ chứng minh trên một tập dữ liệu nhỏ và cụ thể. Khi đưa sản phẩm vào thực tế chúng ta cần rất nhiều dữ liệu, để phần mềm AI thông minh thì cũng cần học và chuẩn hóa các dữ liệu cho máy có thể hiểu được.
  4. Phân tích hành vi người dùng và kiểm thử ứng dụng trí tuệ nhân tạo: Ngày nay con người mới bắt đầu làm quen với các hệ thống AI. Để các sản phẩm này tương tác tốt trong các ứng dụng, phải có nhóm chuyên phân tích các phản ứng của con người trước khi đưa ứng dụng ra thị trường. Nhóm này sẽ đảm bảo kiểm tra các phản ứng của người dùng xem có phù hợp không để các ứng dụng AI có thể phản hồi.

Kỹ sư phần mềm

Đây là nhóm kỹ sư phát triển các ứng dụng dịch vụ trên các nền tảng hệ điều hành, nền tảng Cloud và trình duyệt web như các hệ điều hành (Window, Mac, Linux), nền tảng Cloud (AWS, Azure, Google Cloud), trình duyệt (Chrome, Edge, Cốc Cốc). Các nền tảng hay hệ điều hành này đều có những công cụ hay bộ phát triển riêng, hướng dẫn cụ thể để các lập trình viên xây dựng ứng dụng. Robot cần nhóm kỹ sư này để thiết kế hệ thống ứng dụng trực tiếp trên robot, trên cloud cũng như các nền tảng khác có thể tương tác với con người.

  1. Kỹ sư phát triển phần mềm dịch vụ trên cloud, server – Backend Dev: Phát triển các ứng dụng phía sau fontend để cho ứng dụng dịch vụ web hoạt động. Các bạn có tính logic cao sẽ phù hợp với nhóm kỹ sư này.
  2. Kỹ sư phát triển giao diện trên nền tảng web, dịch vụ online – Fontend Dev: Tạo ra các giao diện, các trang web chúng ta hay sử dụng, phù hợp các bạn thích cái đẹp, biết dùng các công cụ thiết kế, biết chọn màu, bố cục phù hợp và xây dựng giao diện từ các ngôn ngữ nền tảng cơ bản.
  3. Kỹ sư phát triển ứng dụng trên điện thoại di động Mobile Dev: Nhóm kỹ sư này sẽ phát triển phần mềm trên các nền tảng điện thoại như Android hay iOS, hiện nay có những nền tảng ngôn ngữ lập trình nhanh, phù hợp nhiều nền tảng. Nhóm này thường sẽ đi sâu vào lĩnh vực thiết kế lập trình game trên mobile, trên màn hình của robot.
  4. Kỹ sư phát triển ứng dụng VUI – Tương tác bằng giọng nói: Voice User Interface, các ứng dụng ngày nay của Alexa – Amazon hay Google Home đang bùng nổ trên thế giới. Nhưng ứng dụng không cần màn hình, không cần giao diện. Chỉ cần nói: “Alexa, gọi cho tớ cái pizza.” Đằng sau đó là những ứng dụng VUI được kết nối với những dịch vụ cloud trí tuệ nhân tạo. Đó chính là nhiệm vụ của nhóm kỹ sư này khi xây dựng ứng dụng tương tác cho robot. Đây có thể nói sẽ là cách tương tác chính.
  5. Chuyên gia kiểm thử phần mềm – Tester: Những bạn này sẽ đảm bảo là những sản phẩm chạy tốt, không bị lỗi. Trước khi ra mắt sản phẩm, các chức năng đều được test rất kỹ để tránh sự cố khi người dùng sử dụng. Công việc này phù hợp cho các bạn thích sử dụng phần mềm, nhưng cần có tính chi tiết, cẩn thận.
  6. Kỹ sư tích hợp quản trị hệ thống DevOps: Ngày nay khi các dịch vụ cloud lên ngôi, các dịch vụ được các tập đoàn công nghệ lớn xây dựng, các đội sản phẩm sẽ giảm số người rất nhiều. DevOps sẽ phụ trách quản lý tài nguyên, dịch vụ hệ thống server cho các sản phẩm chạy trơn tru trên các nền tảng cloud khác nhau.
  7. Kỹ sư đa năng Full Stack phần mềm: Nhóm sản phẩm mới phát triển này rất được săn đón tại startup. Các kỹ sư ở nhóm này có khả năng làm tất cả các việc trên để giúp xây dựng sản phẩm của mình.

Kỹ sư điện – điện tử

Đây là nhóm kỹ sư có kiến thức về lập trình các thiết bị nhúng (tủ lạnh, điều hòa, tivi, xe máy, ô tô,…).  Hiểu biết về các linh kiện điện tử, cảm biến, động cơ, bảng mạch – PCB, công cụ lập trình cho vi điều khiển nhúng, máy tính nhúng, hiểu các hệ điều hành nhúng thời gian thực. Nhóm này phần lớn hiện nay dùng các ngôn ngữ cơ bản như C/C++; đảm bảo cho robot cảm nhận với môi trường qua các giác quan khác và điều khiển để robot tương tác với môi trường. Ví dụ như chú robot bước chân lên cầu thang. Nhóm này cần xác định robot đã bước chân chưa, nền sàn cứng hay mềm, làm thế nào để bước được chân lên cầu thang…

  1. Chuyên gia nghiên cứu thuật toán điều khiển: Động cơ là phần không thể thiết của robot. Cách điều khiển động cơ hoạt động với các môi trường khác nhau như thế nào cho phù hợp do nhóm chuyên gia này quyết định. Có rất nhiều bài toán chuyên sâu vẫn đang được nhóm này giải quyết. Nhóm này cần có kiến thức và tư duy toán học tốt, đồng thời thích làm việc với các công thức.
  2. Kỹ sư thiết kế mạch PCB: Bất cứ sản phẩm điện tử gia dụng hay đồ đạc cắm điện của chúng ta đều có một bảng mạch điện tử. Nhóm kỹ sư này sẽ phải thiết kế ra bảng mạch điện tử giúp gắn các linh kiện điện tử lên trước khi sản phẩm được lập trình. Chuyên sâu nhất của mảng này là thiết kế những mạch nhiều lớp cho máy tính, điện thoại hay những mạch công suất lớn cho động cơ khổng lồ như máy phát điện sức gió.
  3. Kỹ sư lập trình ứng dụng nhúng – firm-ware: Nhóm này cần làm nhiều các ngôn ngữ bậc thấp như C/C++, cần am hiểu về mạch và thiết bị điện tử cũng như các chuẩn giao tiếp cơ bản của máy móc.
  4. Kỹ sư phát triển mid-ware – driver: Sản phẩm phức tạp như ô tô, tivi, điện thoại thường có một tầng mid-ware trước khi xây dựng ứng dụng. Các tầng này sẽ làm những phần mềm giao tiếp với các chức năng cụ thể như cảm biến, động cơ, led,… Thường các midware sẽ được phát triển trên các OS nổi tiếng như linux hoặc cách OS khác nhỏ hơn cho nền tảng nhúng.
  5. Kỹ sư vận hành máy móc hệ thống tự động, robot: Nhóm này cần am hiểu về kỹ thuật điện cơ bản, hiểu biết để vận hành sản phẩm, khi có sự cố có thể thay thế một số chi tiết dựa trên các bản vẽ kỹ thuật.
  6. Kỹ sư full-stack điện: Các kỹ sư thuộc nhóm này cần nắm được tất cả các nhóm kỹ năng trên và tự thiết kế lập trình được một sản phẩm hoàn chỉnh cho từng nhu cầu.

Kỹ sư cơ khí

Nhóm kỹ sư này cần giỏi sử dụng các phần mềm vẽ 3D, hiểu về kết cấu, các loại vật liệu, khả năng tính toán mô phỏng sản phẩm, hiểu biết về các máy công cụ. Hiện nay nhóm kỹ sư này tham gia thiết kế vỏ các sản phẩm trong cuộc sống như tivi, điều hòa, máy giặt, máy in, ô tô, tủ lạnh,… Các bộ phận bên ngoài, khung xương của các thiết bị đều được nhóm kỹ sư này chế tạo và sản xuất. Robot phức tạp hơn với các chi tiết cố định như đồ gia dụng, một con robot thì nhiều chi tiết hơn, người làm cơ khí phải tưởng tượng khi hoạt động thực tế sẽ như thế nào, có vấn đề gì xảy ra; thiết kế phải hài hòa về kiểu dáng và trọng tâm. Đồng thời phải mô phỏng, giả lập các tương tác đó trong các môi trường ảo trước khi đưa ra bên ngoài.

  1. Chuyên gia nghiên cứu mô phỏng, động học: Giỏi về toán, thích hình học không gian, vật lý, nhóm kỹ sư này giúp xây dựng các hệ tính toán hệ thống mô phỏng giả lập robot ngay trong quá trình thiết kế, trước khi đưa vào sản xuất.
  2. Kỹ sư thiết kế sản phẩm: Có khả năng tưởng tượng tốt, thích hình không gian, dùng tốt các công cụ vẽ 3D, thích sáng tạo. Vẽ và thiết kế các chi tiết của sản phẩm và robot cũng là những kỹ năng cần thiết đối với các kỹ sư thiết kế sản phẩm.
  3. Kỹ sư mô phỏng hệ thống: Dựa vào các thuật toán của các chuyên gia nghiên cứu ứng dụng tính toán cho từng sản phẩm.
  4. Kỹ sư chế tạo gia công sản phẩm: Hiểu được các máy công cụ, biến các thiết kế thành các bản vẽ có thể sản xuất hàng loạt được.
  5. Kỹ sư vận hành cách máy công cụ: Nắm được kiến thức chung, hiểu được nguyên lý hoạt động của máy, có thể xử lý sự cố khi robot hoặc thiết bị có vấn đề.
  6. Kỹ sư cơ khí full-stack: Nắm được tất cả các nhiệm vụ trên, tự làm và thiết kế cũng như sản xuất. Trong tương lai, khi các công cụ hỗ trợ cơ khí phát triển thì nhóm kỹ sư này sẽ cần rất nhiều.

Quản lý công nghệ

Nhóm này được phát triển từ những kỹ sư full-stack trong các lĩnh vực trên nhưng có góc nhìn tổng quan, định hướng, có sự am hiểu hệ thống, có khả năng tương tác, giao tiếp tốt với mọi người. Đối với người làm quản lý công nghệ trong robot có thể cần biết tới 4 nhóm kỹ năng trên so với người làm quản lý công nghệ thông thường hiện nay.

  1. Kiến trúc sư hệ thống – Software/Hardware Architect: Những người làm nhiều các sản phẩm, có cái nhìn tổng quan cho từng bài toán, đưa ra các giải pháp công nghệ cho từng bài toán. Từ đó hình thành bản thiết kế để nhóm các kỹ sư cùng bắt tay vào làm.
  2. Quản lý sản phẩm – Product Manager: Nhóm người này có cái nhìn tổng quan về hệ thống như một kiến trúc sư, nhưng lại có góc nhìn chiến lược cho sản phẩm, hiểu thị trường và khách hàng để định hướng phát triển cho sản phẩm. Nhóm này cần kỹ năng giao tiếp tốt để làm việc với khách hàng, lãnh đạo và đội ngũ kỹ sư.
  3. Giám đốc công nghệ – CTO: Nhưng người có định hướng công nghệ rất tốt, đi lên từ những người quản lý sản phẩm công nghệ. Vị trí này giúp định hướng công nghệ cho một công ty, một tập đoàn phù hợp với năng lượng, thị trường và con người của từng doanh nghiệp. Đây là mức cao nhất có một chuyên gia công nghệ và có kỹ năng mềm phù hợp.

Trong tương lai gần các công cụ càng phát triển, quy trình phát triển phần mềm, phần cứng ngày càng trở nên đơn giản. Sẽ có thời điểm tất cả các ngành đều có những nền tảng để chúng ta phát triển sản phẩm một cách nhanh chóng. Nhu cầu xuất hiện các kỹ sư full-stack am hiểu phần cứng, phần mềm, thậm chí full-stack trong 4 nhóm kỹ sư để phát triển nhanh các sản phẩm. Kỹ sư robot là nhóm kỹ sư full-stack đó, các bạn sẽ phải nắm được 4 kỹ năng của 4 cuộc cách mạng công nghệ để xây dựng cho mình những chú robot cho tương lai.

Lê Ngọc Tuấn

Tin liên quan: