Ứng dụng truy vết Covid-19 bằng công nghệ định vị Bluetooth giúp giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh, nhưng liệu có đảm bảo tính riêng tư cho người dùng?

Ứng dụng truy vết liệu có đảm bảo tính riêng tư cho người dùng?

Jeffrey Kahn, chuyên gia về đạo đức sinh học và chính sách công tại Đại học Johns Hopkins, Baltimore cho biết: “Truy vết người dùng không phải là một tính năng mới. Công nghệ này đóng vai trò quan trọng trong quá trình theo dõi các bệnh lây truyền qua đường tình dục, cũng như các đại dịch như Sars, Mers và Ebola, chủ yếu tại các phòng khám và qua các cuộc phỏng vấn qua điện thoại.”

Theo giáo sư Kahn, chuyên gia về đạo đức trong truy vết người dùng, cho biết một điểm mới cần lưu ý là các ứng dụng truy vết Covid-19 hiện nay chủ yếu dựa trên big data và dữ liệu cá nhân trên điện thoại di động. Điều này đặt ra các vấn đề về đạo đức và tính riêng tư mà chính phủ cần tìm ra và giải quyết.

Giáo sư Kahn cho biết: “Hàn Quốc đã áp dụng một chương trình đặc biệt nghiêm ngặt bao gồm kết nối GPS, giao dịch thẻ tín dụng và camera giám sát CCTV để xác định những nguồn phát tán Covid-19. Hay ở Israel, cơ quan thực thi pháp luật nước này đã sử dụng truy vết người dùng để theo dõi những ca nhiễm bệnh, tuy sau đó hành động này đã bị Tòa án tối cao nghiêm cấm.”

Một số hệ thống truy vết người dùng yêu cầu người dùng truy cập. Ảnh: Chung Sung-Jun / Getty Images.

Sự tham gia của toàn cộng đồng, kết hợp cùng tính minh bạch về cách dữ liệu được thu thập và sử dụng là hai yếu tố cần thiết giúp chính phủ có những biện pháp ứng phó kịp thời và toàn diện trong thời đại số. Giáo sư Kahn cho biết: “Người dân nên được biết cách thức và mục đích dữ liệu cá nhân của mình được thu thập, bên thu thập phải nhận được sự đồng ý của người dùng khi sử dụng dữ liệu đó.”

Giáo sư Jennifer Daskal, giám đốc khoa luật công nghệ và bảo mật tại Đại học Luật Washington, Hoa Kỳ, cho biết việc áp dụng nhanh chóng các ứng dụng truy vết người dùng làm gia tăng các nguy cơ về quyền riêng tư.

“Các ứng dụng truy vết Covid-19 triển khai tại nhiều nước trên thế giới đang theo hướng tập trung và phi tập trung, với cách bảo mật khác nhau. Mô hình thu thập dữ liệu tập trung theo dõi lịch trình di chuyển và các mối quan hệ xã hội của người dùng. Mô hình này xâm phạm quyền riêng tư hơn mô hình phi tập trung, cảnh báo người dùng về việc bị lộ, đảm bảo quyền riêng tư cho người dùng cao hơn. Tuy nhiên, phương pháp này lưu trữ dữ liệu trên điện thoại của chính người dùng.”

Theo Giáo sư Daskal, lòng tin là chìa khóa để ứng phó với đại dịch hiệu quả. “Chúng ta thường chia sẻ vị trí của mình với các ứng dụng chỉ đường và chia sẻ cuộc sống cá nhân của mình qua các bài đăng trên Facebook, nhưng chúng ta cũng nhận thức được các mối đe dọa ngày càng tăng từ các cuộc tấn công và lạm dụng dữ liệu.”

Người dân xếp hàng chờ check in bằng ứng dụng truy vết tại một nhà hàng ở Bangkok, Thái Lan. Ảnh: Lauren DeCicca/Getty Images.

Theo Giáo sư Daskal, các yếu tố chính ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người dùng là:

  • Dữ liệu được lưu trữ ở đâu: Dữ liệu có thể được lưu trữ tập trung trên máy chủ của công ty hoặc chính phủ, hoặc phi tập trung trên điện thoại cá nhân. Hệ thống phi tập trung giúp bảo vệ tốt hơn dữ liệu riêng tư của người dùng.
  • Ứng dụng sử dụng kết nối nào: 3 công nghệ phổ biến để xác định việc tiếp xúc gần, đó là định vị qua trạm BTS (Trạm thu phát sóng di động), định vị GPS (Hệ thống định vị toàn cầu) và qua kết nối Bluetooth. Sử dụng định vị GPS dễ bị lạm dụng hơn so với sử dụng Bluetooth – không xác định cụ thể vị trí của người dùng.
  • Người dùng có thể chọn sử dụng hoặc không sử dụng ứng dụng. Tính năng

Các quyết định như có/không tham gia có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của ứng dụng. Ví dụ, một hệ thống truy vết bắt buộc sẽ tiếp cận đến nhiều người dùng hơn nhưng cũng xâm phạm tới quyền riêng tư hơn.

Quyền riêng tư hay sức khoẻ cộng đồng

Vào tháng 4, Apple và Google đã cùng hợp tác để phát triển một nền tảng truy vết bằng Bluetooth, theo phi tập trung và không bắt buộc, có sẵn trên hệ điều hành Android và iOS. Nền tảng này đã đặt ra một tiêu chuẩn mới cho các ứng dụng truy vết trên toàn thế giới. Chẳng hạn như Vương quốc Anh đã từ bỏ app truy vết “cây nhà lá vườn” để chuyển sang nền tảng của Apple-Google vào tháng 6.

Siim Sikkut, giám đốc thông tin của Estonia, cho biết nền tảng chung của Apple và Google sẽ sớm được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. “Ứng dụng này rất đơn giản, có thể chạy trên hệ điều hành iOS và Android, và cho phép người dùng tùy chỉnh tính năng theo từng quốc gia.”

Đối với truy vết Covid-19, Estonia đã có kinh nghiệm giải quyết thách thức về quyền riêng tư và tiện ích trong hệ thống y tế công cộng của mình. Từ hơn 10 năm trước, người dân Estonia đã có thể xem hồ sơ y tế cá nhân trực tuyến, cũng như biết được người nào từng xem hồ sơ của mình.

Jason Bay, một trong những nhà phát triển ứng dụng TraceTogether của Singapore, cho biết: “Tại một thành phố có hơn 5,6 triệu dân, được biết đến với sự ổn định và bảo mật cao, ứng dụng này được có hơn 3 triệu lượt tải xuống.”

Ứng dụng theo dõi tiếp xúc TraceTogether. Ảnh: Catherine Lai / AFP qua Getty Images.

Hệ thống truy vết của Singapore sử dụng giao thức nguồn mở có tên BlueTrace, được phát triển bởi chính phủ Singapore và hiện được các quốc gia bao gồm Úc, Ba Lan và Canada chấp nhận. Trong khi giao thức Apple-Google lưu trữ và xử lý dữ liệu trên điện thoại di động cá nhân, hệ thống của Singapore phân quyền thu thập và lưu trữ dữ liệu nhưng tập trung vào việc xử lý dữ liệu và thông báo cảnh báo của cơ quan y tế của quốc gia.

Jason Bay cho biết: “Đại dịch Covid-19 là một cuộc khủng hoảng cho nền y tế toàn thế giới. Mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của ứng dụng truy vết là đảm bảo sức khoẻ cộng đồng, chứ không phải là quyền riêng tư người dùng.”

Theo Finacial Times

Tin liên quan: