Ngân hàng Trung Ương Trung Quốc (PBOC) hiện đang đặt mục tiêu trở thành ngân hàng Trung Ương đầu tiên cho ra mắt phiên bản điện tử của đồng nhân dân tệ.

Trung Quốc muốn phát hành đồng tiền điện tử riêng.

Ngân hàng Trung Ương Trung Quốc (PBOC) hiện đang đặt mục tiêu trở thành ngân hàng Trung Ương đầu tiên cho ra mắt phiên bản điện tử của đồng nhân dân tệ, nhằm bắt kịp xu hướng của thời đại, cũng như kiểm soát được thị trường số hóa tốt hơn.

Tuy nhiên, trái với các dạng tiền ảo như Bitcoin, đồng nhân dân tệ điện tử sẽ không có yếu tố ẩn danh, và sẽ có giá trị ổn định tương đương với đồng tiền nhân dân tệ thông thường. Hiện nay, các ngân hàng thương mại và một số công ty công nghệ lớn như Ant Financial và Tencent đã bắt đầu cung cấp dịch vụ thanh toán sử dụng đồng tiền này, song ảnh hưởng của hành động này vẫn còn khá mơ hồ. Cần phải biết, mong muốn của Trung Quốc khi cho ra đời loại tiền này là tham vọng muốn kiểm soát sự thay đổi của công nghệ. Và quả nhiên, một cán bộ tại PBOC đã thừa nhận, tiền tệ không chỉ thuộc về vấn đề kinh tế, mà còn liên quan tới tính độc lập và chủ quyền.

1. Kế hoạch của Trung Quốc là gì?

Hiện nay, lộ trình cụ thể cho đồng tiền mới này vẫn chưa được công bố. Tuy nhiên, theo các đăng ký sở hữu trí tuệ của PBOC và một số thông cáo chính thức, quá trình sử dụng đồng nhân dân tệ ảo được dự kiến sẽ diễn ra như sau: Người tiêu dùng và doanh nghiệp sẽ tải về điện thoại một ví điện tử, qua đó tải về tiền ảo từ tài khoản ngân hàng tạo một ngân hàng thương mại. Đây là cơ chế hoạt động tương tự như các cây ATM, và sau đó, với khoản tiền này, người dùng có thể thanh toán và chuyển nhận tiền từ những người cùng dùng ví điện tử.

2. Hầu hết giao dịch đã được số hóa từ trước?

Đúng vậy, xã hội Trung Quốc ngày càng sử dụng ít tiền mặt đi. Thậm chí, kể cả khi mua đồ ăn vỉa hè ở một nơi rất xa thành phố, người dân vẫn hoàn toàn có thể thanh toán với các ứng dụng thanh toán điện tử. Theo hãng nghiên cứu Analysys, chỉ trong quý đầu 2019, những ứng dụng tương tự đã xử lý tới 59 nghìn tỷ tệ chỉ trong nước, tăng tới 15% so với năm 2018. Và có tới hơn một nửa số giao dịch này được thực hiện qua ứng dụng Alipay của Ant Financial, theo sau bởi WeChat Pay của Tencent, với 1/3 số giao dịch. Trong khi đó, theo công bố của PBOC, tới năm 2018, tổng các giao dịch không sử dụng tiền mặt của Trung Quốc đã đạt ngưỡng 3,8 triệu tỷ tệ. Và Trung Quốc cũng phải là quốc gia duy nhất theo xu hướng không tiền mặt này. Cụ thể, theo khảo sát của một ngân hàng Trung Ương Thụy Điển vào năm 2018, chỉ có 13% số người thực hiện giao dịch gần nhất bằng tiền mặt, thấp hơn hẳn so với con số 39% của năm 2010.

3. Mục đích của PBOC là gì?

Song hành với việc phát hành đồng nhân dân tệ điện tử là rất nhiều cân nhắc về cả mặt luật pháp và chính trị. Trong đó, việc có khả năng kiểm soát dòng tiền điện tử sẽ giúp Chính phủ phòng tránh nạn rửa tiền và các hành vi phi pháp hiệu quả hơn. Đây cũng là dự án được bắt đầu bởi Cựu Thống đốc ngân hàng PBOC, ông Zhou Xiaochuan, người đã chính thức về hưu hồi tháng 3 năm 2018, với mong muốn bảo vệ Trung Quốc khỏi tương lai phải tuân theo chuẩn mực được thiết kế bởi kẻ khác. Cụ thể, việc đề ra các chuẩn mực đã bắt đầu với Bitcoin, theo sau là tham vọng gia nhập thị trường tiền ảo của Facebook với đồng Libra, qua đó củng cố vị thế thượng phong của đồng đô-la Mỹ, khiến việc kiểm soát luồng vốn của Trung Quốc trở nên khó khăn hơn. Vào tháng 7, ông Wang Xin, trên cương vị Giám đốc Nghiên cứu của PBOC cũng đã nhận xét, thế thượng phong của đồng đô-la Mỹ sẽ dẫn tới “những hậu quả về kinh tế, tài chính, và cả nền chính trị toàn cầu.”

4. Đây có phải là một dạng tiền ảo?

Trên thực tế, tiền ảo thường chỉ những dạng tiền như Bitcoin, sử dụng mô hình phi tập trung Blockchain để xác minh và ghi nhận giao dịch. Như vậy, Bitcoin và những dạng tiền ảo khác (như Ethereum), sẽ hỗ trợ các giao dịch ẩn danh không qua bên thứ ba – Tức là không cần tới ngân hàng Trung Ương. Tuy nhiên, sự linh hoạt này cũng làm tiền ảo không phù hợp để làm hình thức thanh toán. Còn Libra, tuy được coi là một dạng tiền ảo, nhưng lại là tiền ảo ổn định, được đảm bảo bởi các thế chấp và tiền tệ thật như đồng đô-la Mỹ, Euro, bảng Anh, và yên, dẫn tới sự ổn định trong giá của loại tiền này. Ngoài ra, ở thời điểm hiện tại, Libra được quản lý bởi các công ty tư nhân gồm Facebook, Visa, và Uber. Trong khi đó, PBOC là đơn vị kiểm soát đồng nhân dân tệ điện tử, làm cho đồng tiền mất đi xu hướng phi tập trung, đồng thời ngân hàng cũng không xác định sẽ sử dụng Blockchain, và vì vậy, đồng tiền này sẽ không thể được coi là tiền ảo.

5. Tại sao không sử dụng các dạng tiền có sẵn?

Vào năm 2017, Trung Quốc đã chính thức cấm toàn bộ các giao dịch tiền ảo, nhằm hạn chế rủi ro trong hệ thống tài chính và loại bỏ các “giao dịch đen”. Vì vậy, việc giao dịch tiền ảo, tuy vẫn diễn ra, nhưng tốc độ và quy mô giao dịch đã giảm đi rất nhiều. Ngoài ra, sử dụng tiền điện tử cũng làm việc chuyển tiền ra ngoài lãnh thổ Trung Quốc trở nên dễ dàng hơn, làm ảnh hưởng tới nguồn vốn, qua đó làm giảm giá trị đồng nhân dân tệ. Trước những nguy cơ này, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhanh chóng xem xét các biện pháp cần thiết để đối phó với Libra, cho dù đồng tiền này hãy còn chưa ra đời. (Facebook hiện bị cấm tại Trung Quốc, nhưng người dân vẫn có thể truy cập mạng xã hội này với VPN).

6. Tại sao không sử dụng Blockchain?

Trước đây, PBOC cũng đã cân nhắc sử dụng công nghệ này, tuy nhiên đã nhanh chóng thu hồi ý định trước các quan ngại của các nhà nghiên cứu về năng lực hoạt động của công nghệ này khi thực hiện đồng thời nhiều giao dịch. Cụ thể, chỉ một hội chợ mua sắm hàng năm của Trung Quốc đã yêu cầu xử lý tới 92.771 giao dịch mỗi giây, lớn hơn nhiều so với khả năng xử lý Blockchain của đồng Bitcoin.

7. Vậy còn vấn đề bảo mật?

PBOC muốn đạt được một điểm cân bằng giữa việc duy trì yếu tố ẩn danh, và nhu cầu phát hiện các tội phạm tài chính. Theo ngân hàng này, các ngân hàng thương mại sẽ không biết toàn bộ thông tin người dùng. Tuy nhiên, thông tin cá nhân sẽ vẫn được lưu trữ trong các ví điện tử, và Chính phủ vẫn có thể truy cập được những thông tin này. Theo Phó Thống đốc ngân hàng PBOC, ông Fan Yifei, các ngân hàng có thể sẽ cần phải nộp toàn bộ dữ liệu giao dịch hàng ngày, và các cá nhân cũng cần phải sơ lược các giao dịch đó.

8. Khi nào thì đồng tiền này xuất hiện?

Trong một phát biểu vào tháng 8, cán bộ ngân hàng Trung Ương, ông Mu Changchun đã nói rằng “đồng tiền này sẽ sớm ra đời.” Cụ thể, PBOC đã bắt đầu nghiên cứu về tiền điện tử từ năm 2014, và liên tục tuyển dụng nhân sự cho việc nghiên cứu này. Ngoài ra, trong bản kế hoạch về phát triển Thâm Quyến – Một thành phố công nghệ chỉ sau Hồng Kông thành một đô thị đẳng cấp thế giới, cũng đã nhắc tới việc nghiên cứu và đổi mới về tiền điện tử.   

9. Liệu đồng tiền này có được sử dụng rộng rãi?

Câu trả lời là không thể nói trước được. Ví điện tử của PBOC hiện tại cũng không quá khác biệt với các đối thủ lớn như Alipay và WeChat Pay – Các ví điện tử đã gắn chặt với đời sống của người dân, thông qua truyền hình, mạng xã hội, thương mại điện tử, thanh toán hóa đơn, đầu tư, và vô vàn các tác vụ khác. Da Hongfei, người sáng lập nền tảng Blockchain mở Neo, cũng bày tỏ rằng, ông không thấy đồng tiền điện tử của PBOC có gì nổi bật để thu hút người dùng so với Alipay.

10. Ảnh hưởng lên các ngân hàng

Ảnh hưởng chủ yếu lên các ngân hàng sẽ nằm trong việc ghi nhận sổ sách. Cụ thể, tiền điện tử sẽ phải được lưu trữ riêng, nhằm biểu thị dòng tiền đang trong lưu thông (tức nguồn tiền M0), chứ không phải nguồn tiền M1 mà ngân hàng có thể tùy ý cho vay tới các doanh nghiệp và hộ gia đình. Các đơn vị cho vay, như vật sẽ phải đặt cọc 100% tại ngân hàng Trung Ương để có thể sử dụng tiền điện tử, sau đó mới chuyển cho các đơn vị bán lẻ. Ngoài ra, việc tách riêng 2 khoản tiền cũng sẽ giúp PBOC ghi nhận hiệu quả hơn, đồng thời cải thiện hệ thống IT và trả lời yêu cầu của khách hàng tốt hơn.

11. Ảnh hưởng lên nền kinh tế

Các ảnh hưởng sẽ không xuất hiện ngay tức thì. Với mục tiêu thay thế tiền mặt, đồng tiền điện tử của PBOC sẽ không ảnh hưởng quá lớn tới nguồn tiền chung, và vì vậy không ảnh hưởng lên các chính sách tiền tệ. Theo một bài viết vào năm 2018 của Viện nghiên cứu trực thuộc PBOC, nếu đồng tiền điện tử này trở nên phổ biến, và người dùng tích trữ nhiều tiền hơn, thì tiền gửi tại ngân hàng sẽ giảm, nhưng vì vậy lại trở nên dễ kiểm soát hơn. Còn ở một tương lai xa hơn, các ngân hàng Trung Ương sẽ sử dụng đồng tiền này để điều khiển nền kinh tế. Theo đăng ký sở hữu, đây là một đồng tiền yêu cầu các khoản vay phải có đầy đủ thông tin người vay và lãi suất trước khi chính thức chuyển tiền. Điều này sẽ giúp PBOC kiểm soát việc vay và đầu tư trực tiếp hiệu quả hơn, cũng như chủ động hơn. Ngoài ra, nếu Trung Quốc có ý định sử dụng các chính sách tiền tệ phi truyền thống, thì áp lãi suất âm sẽ phổ rộng hơn, lên cả những người sử dụng tiền điện tử.

12. Vậy còn các ngân hàng Trung Ương khác?

Hiện nay, Uruguay đã chính thức thử nghiệm đồng e-Peso, và nhận được nhiều lời khen từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Còn ở Venezuaela, Chính phủ đang thử nghiệm đồng Petro, trong khi Riksbank của Thụy Điển lại thử đồng e-krona. Vào hồi tháng trước, Thống đốc ngân hàng Anh, ông Mark Carney cũng đang kêu gọi xây dựng một đồng tiền như Libra, với mục tiêu chấm dứt sự thống trị của đồng đô-la. Ngoài ra, một nghiên cứu ẩn danh từ Bank for International Settlements vào đầu năm 2019, cũng đã cho thấy, hầu hết các ngân hàng Trung Ương đều đang thử nghiệm và nghiên cứu những dạng tiền điện tử khác nhau, trên cả lý thuyết lẫn khái niệm.

FPT TechInsight
Theo Bloomberg

Tin liên quan: