Trong những năm gần đây, Trung Quốc đang tích cực theo đuổi chiến lược “giáo dục thông minh”. Hiện nay, những công ty công nghệ giáo dục tỷ đô của quốc gia này đã sẵn sàng đưa tầm nhìn của Trung Quốc vươn tới tầm quốc tế.

Zhou Yi, một học sinh cấp 2 tại Hàng Châu, Trung Quốc, từng cực kỳ tệ ở bộ môn toán, tới nỗi khó có thể vào được đại học với kỹ năng toán kém cỏi của mình. Tuy nhiên, sau khi công ty Squirrel AI tới trường học của Zhou Yi và cung cấp dịch vụ gia sư cá nhân, kết quả của học sinh này đã dần thay đổi. Khác với các dịch vụ gia sư thông thường, Squirrel AI cung cấp một trải nghiệm hoàn toàn mới: sử dụng thuật toán AI để thay thế giáo viên. Với Squirrel AI, điểm kiểm tra của Zhou Yi đã tăng từ 50% tới 62,5% chỉ sau một kỳ học, và điểm kỳ thi tốt nghiệp THCS của em đã đạt 85% sau 2 năm sử dụng dịch vụ.

Em từng nghĩ rằng toán thật sự đáng sợ,” cậu bé chia sẻ. “Tuy nhiên, sau khi được gia sư, em cảm thấy nó dễ dàng hơn rất nhiều. Trải nghiệm học toán của em đã thật sự thay đổi hoàn toàn.”

Theo các chuyên gia, AI sẽ trở thành một nhân tố tối quan trọng trong giáo dục của thế kỷ 21 – nhưng điều này sẽ diễn ra như thế nào? Thay vì chỉ tranh luận về các phương thức giáo dục nào là tốt nhất, Trung Quốc đã thực sự bắt tay vào hành động. Chỉ trong vài năm qua, quốc gia này đã tập trung đầu tư vào AI trong giáo dục, giúp việc ứng dụng công nghệ trong dạy và học thật sự bùng nổ: các gã khổng lồ công nghệ, start-up, và các cơ sở giáo dục đương nhiệm đều tham gia vào công cuộc này. Hiện nay, ở Trung Quốc đã có tới hàng triệu học sinh sử dụng AI trong học tập, qua các chương trình ngoài giờ học như Squirrel, nền tảng học trực tuyến như 17ZouYe, hay thậm chí trực tiếp trên lớp học, giúp quốc gia này trở thành người đi đầu trong việc sử dụng AI trong giáo dục. Còn tầm ảnh hưởng của nó thì khó có thể dự đoán được.

Thung lũng Silicon cũng không nằm ngoài xu hướng. Trong một báo cáo vào hồi tháng 3, Quỹ sáng kiến Chan-Zuckerberg và Quỹ Bill & Melinda Gates đã chỉ ra AI là một khoản mục đáng đầu tư trong phát triển công cụ giáo dục. Đồng thời, John Couch, phó chủ tịch bộ phận giáo dục tại Apple cũng đã hết lời khen ngợi Squirrel AI trong cuốn sách “Rewiring Education” (Đổi mới giáo dục) của ông, được xuất bản vào năm 2018 (Phiên bản tiếng Trung của cuốn sách có đồng tác giả là nhà sáng lập Squirrel, Derek Li.) Để mở rộng việc nghiên cứu về cá nhân hóa quá trình học tập, cũng như toàn cầu hóa những nghiên cứu này, Squirrel đã mở một phòng nghiên cứu hợp tác với Đại học Carnegie Mellon.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lại trở nên hoài nghi về sự phát triển nhanh chóng của giáo dục kết hợp với AI. Theo những chuyên gia này, AI có thể giúp giáo viên tìm ra điểm mạnh và điểm gây hứng thú với học sinh, nhưng cũng có thể gây ra xu hướng tiêu chuẩn hóa giáo dục và kiểm tra, dẫn tới kết quả là một thế hệ không được chuẩn bị kỹ càng cho tương lai làm việc trong một thế giới luôn thay đổi với tốc độ chóng mặt.

Squirell, với tư cách là một trong những công ty đi đầu về giáo dục AI tại Trung Quốc, cũng đặc biệt lưu tâm tới hệ quả này. Và với khả năng toàn cầu hóa cao, Squirell cũng có thể khiến những thử nghiệm về giáo dục của Trung Quốc vươn ra thế giới.

Zhou Yi học toán cùng Squirrel AI | Noah Sheldon.

Trung tâm học thêm mà Zhou tham gia cũng là một trong những trung tâm đầu tiên được mở bởi Squirell, tọa lạc tại tầng 2 một tòa nhà vô cùng bình thường trên con phố khá sầm uất ở Hàng Châu. Trên hành lang và cầu thang treo vô số bằng khen, và giải thưởng của công ty, cùng với những bức ảnh chụp các nhân viên, nhà sáng lập, và một số giáo viên lỗi lạc của Trung Quốc – tất cả đều cùng tham gia xây dựng mô hình học cho công ty này.

“Trường học” này được bố trí tương đối đơn giản, với trần nhỏ được tô điểm màu vàng chanh. Dọc hành lang treo bức ảnh của học sinh tươi cười trong quá trình học tập, với khoảng 6 lớp học trong một tầng. Tường phòng học dán đề-can đơn giản, cũng như một số châm ngôn về lối sống và học tập. Đặc biệt, trong phòng học không hề có bảng, máy chiếu, hay các công cụ khác, mà chỉ đơn thuần có một chiếc bàn đủ chứa từ 6 tới 8 học viên.

Và mọi thứ đều được thực hiện chỉ trên laptop. Trong một phòng, có 2 học sinh đang đeo tai nghe, chăm chú nghe một bài giảng tiếng Anh. Một phòng khác lại có 3 học viên, trong đó có Zhou, đang lắng nghe 3 bài giảng toán hoàn toàn khác nhau. Việc luyện tập và thực hành được thực hiện trên giấy, và kết quả thì được nộp trực tuyến. Mỗi phòng lại có một giáo viên giám sát, theo dõi các học sinh qua bảng điều khiển.

Trong quá trình theo dõi, giáo viên giám sát sẽ tới chỗ học sinh một vài lần để trao đổi, trả lời những thắc mắc mà phần mềm không giải quyết được. Cuộc nói chuyện này cũng vô cùng nhỏ nhẹ, tới nỗi kể cả khi đừng gần cũng khó có thể nghe được.

Thật sự vô cùng yên lặng,” người tham quan mô hình học tập này chia sẻ với các nhân viên. Đáp lại họ, ban lãnh đạo trả lời đầy tự hào: “Hầu như không có tiếng giảng bài.”

Giáo viên đang hỗ trợ các học viên của Squirrel | Noah Sheldon.

Tại Trung Quốc, có 3 yếu tố thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của giáo dục AI. Một trong số đó là: giảm thuế và đề xuất hỗ trợ cho việc phát triển và nghiên cứu AI ứng dụng trong dạy và học, cũng như trong quản lý nhà trường. Như vậy, nghiên cứu này sẽ thu hút nhiều đầu tư hơn, và kết quả là Trung Quốc đã dẫn đầu về việc đầu tư vào giáo dục AI, với tổng các khoản đầu tư lên tới 1 tỷ đô-la.

Yếu tố thứ 2 là tính cạnh tranh trong học tập tại Trung Quốc luôn nằm ở mức cao. Ở quốc gia này, hằng năm có tới 10 triệu thí sinh tham dự kỳ thi cao khảo vào đại học, và điểm số quyết định tất cả, từ trường đại học tới tương lai của các thí sinh. Những bậc phu huynh cũng rất chú trọng đầu tư cho việc học của con cái, chấp nhận trả mức phí cao cho các lớp học thêm và dịch vụ gia sư để đảm bảo điểm số của con mình.

Yếu tố cuối cùng nằm ở lượng dữ liệu khổng lồ cho việc huấn luyện và hoàn thiện các thuật toán AI. Trung Quốc có dân số cao, ít ý thức về tính riêng tư so với phương Tây, cũng như số lượng lớn các bậc phụ huynh tin tưởng vào tiềm năng của công nghệ, nhất là khi họ đã tận mắt chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của quốc gia này dưới ảnh hưởng của chúng.

Hiện tại, Squirrel đang tập trung vào việc cải thiện kết quả cho các kỳ thi chuẩn hóa, phục vụ trực tiếp cho nhu cầu cao về kỳ thi cao khảo. Theo công ty, hơn 80% học viên tiếp tục sử dụng dịch vụ. Ngoài ra, hệ thống phần mềm của Squirrel cũng được thiết kế để thu thập nhiều thông tin ngay từ đầu, giúp quá trình cá nhân hóa trở nên đa dạng hơn, cũng như các thí nghiệm dự đoán chính xác hơn. Công ty cũng đặc biệt làm tốt mảng truyền thông: liên tục cho xuất bản các bài viết học thuật, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, chiến thắng nhiều giải thưởng, từ đó nhận được ưu ái của chính quyền Thượng Hải.

Và chiến lược của Squirrel đã đại thành công. Chỉ trong 5 năm, công ty đã mở tới 2.000 trung tâm học tập trên 200 thành phố, thu hút hơn 1 triệu học viên – một con số tương đương với tổng số lượng học sinh trường công trên toàn thành phố New York. Trong năm sau, kế hoạch của công ty là tiếp tục mở thêm nhiều trung tâm tại nội địa Trung Quốc. Hiện tại, Squirrel đã nhận được những khoản đầu tư có giá trị lên tới 180 triệu đô-la, và được định giá vượt ngưỡng 1 tỷ đô la vào hồi năm ngoái, đạt tới ngôi vị “kỳ lân công nghệ”.

Trụ sở Squirrel AI tại Thượng Hải | Noah Sheldon.

Vậy nhưng Squirrel không phải là công ty tiên phong trong mô hình gia sư AI. Những cố gắng “tái tạo” giáo viên đã bắt đầu từ những năm 1970, khi máy tính lần đầu được ứng dụng trong giáo dục. Xuyên suốt những năm từ 1982 tới 1984, nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, phương pháp học 1-1 sẽ đem lại kết quả tốt hơn, và công ty cũng vì vậy mà phát triển máy tính theo hướng cá nhân hóa. Kết quả của những cố gắng trên là những hệ thống học tập thích ứng mà hiện nay đã trở nên phổ biến rộng rãi, từ nhà trẻ mẫu giáo cho tới các trung tâm đào tạo khi đi làm.

Điểm mới của Squirrel nằm ở tính chi tiết và quy mô lớn. Trong mỗi khóa học, đội kỹ sư đều làm việc kĩ lưỡng với nhóm giáo sư chuyên môn, nhằm chia nhỏ môn học thành những khái niệm nhỏ hơn. Môn toán bậc THCS được chia làm hơn 10.000 yếu tố nguyên tử, còn gọi là “điểm kiến thức”, với nội dung là các vấn đề như số hữu tỷ, đặc điểm của hình tam giác, hay định lý Pi-ta-go. Mục tiêu của quá trình này là tìm ra những điểm yếu của học viên trong từng môn học một cách kỹ lưỡng và chi tiết. Để việc so sánh dễ dàng hơn: một cuốn sách giáo khoa thông thường sẽ chia môn toán THCS thành 3.000 điểm kiến thức, còn ALEKS – một nền tảng học tập thích ứng của McGraw-Hill (đồng thời là cảm hứng cho Squirrel), thì chia môn học này thành 1.000 điểm kiến thức.

Sau khi phân chia các điểm kiến thức, hệ thống sẽ kết nối chúng với video bài giảng, bài tập luyện tập, cũng như ví dụ minh họa. Còn mối liên hệ giữa những điểm kiến thức này thì sẽ được mã hóa thành một “đồ thị kiến thức”, được hỗ trợ hình thành bởi các giáo sư.

Các kỹ sư của Squirrel AI trong quá trình xây dựng nền tảng gia sư | Noah Sheldon.

Tại Squirrel, học viên sẽ bắt đầu với một bài kiểm tra trình độ, để hệ thống có thể xác định được mức hiểu của học sinh. Nếu học viên trả lời đúng một câu hỏi ban đầu, hệ thống sẽ coi như học sinh hiểu những khái niệm liên quan và bỏ qua những câu hỏi về những khái niệm đó. Như vậy, chỉ qua 10 câu hỏi, hệ thống sẽ hiểu được khái quát những điểm cần cải thiện ở học sinh, và xây dựng giáo trình học dựa trên phân tích này. Với số lượng học viên càng nhiều, thì hệ thống lại phát hiện ra thêm những mối liên kết khái niệm mới, rồi các thuật toán học máy sẽ lấy những dữ liệu này để cập nhật và sửa đổi bộ dữ liệu của hệ thống. Nền tảng ALEKS cũng hoạt động trên cơ chế này, song Squirrel khẳng định, thuật toán học máy của ALEKS còn khá hạn chế, chưa tối ưu, và đạt hiệu quả thấp hơn.

Hiệu quả của hệ thống của Squirrel cũng đã có những minh chứng rõ ràng. Vào tháng 10 năm 2017, hãng đã tổ chức một nghiên cứu kéo dài 4 ngày trên 78 học sinh ở bậc THCS, và đưa ra kết quả là điểm toán trung bình của các học sinh này khi sử dụng hệ thống đã có những tiến bộ rõ rệt so với các học sinh theo chương trình học bình thường.

Các học viên tại trung tâm học thêm cũng hết lời khen ngợi hệ thống. Trong đó, hầu hết đã hoàn thành bậc THCS, và đều đã học ở trung tâm hơn 1 năm. Fu Weiyi, một học sinh nữ đã khẳng định rằng, kết quả của em tốt hơn so với khi học một gia sư thông thường. “Em học cả trực tuyến và gia sư truyền thống,” Weiyi chia sẻ, “hướng dẫn của hệ thống cụ thể hơn rất nhiều, và hệ thống có thể chỉ ra đúng những phần em không hiểu rõ.” Một học sinh khác cũng đồng tình: “Với hệ thống, em không cần phải làm quá nhiều bài tập, mà vẫn đạt kết quả cao. Nó giúp em tiết kiệm rất nhiều thời gian học.”

Dù phát biểu của các học viên có vẻ không hoàn toàn đáng tin, nhất là khi những học viên này đã được lựa chọn từ trước, ta vẫn phải công nhận những lợi ích của công trình này trong việc giảm tải việc học nặng nề. Và câu chuyện của Zhou Yi chính là minh chứng cho điều này.

Với Li, nhà sáng lập Squirrel, tầm nhìn của công ty không chỉ dừng ở việc gia sư: anh hiện đang nuôi tham vọng mang Squirrel AI và những chương trình học táo bạo của nó, tới các phòng học trên lớp. Hiện tại, Li cũng đang trong quá trình thảo luận với một số ngôi trường, hy vọng sẽ biến hệ thống này thành phương thức dạy học chính.

Câu hỏi cuối cùng dành cho các học viên tại Squirrel là: “Có điểm nào em nghĩ Squirrel cần cải thiện không?” Và sau một hồi im lặng, các Fu đã trả lời: “Em mong được tương tác với giáo viên nhiều hơn.”

Một giáo viên đang hướng dẫn học sinh qua video trong chương trình gia sư từ xa của Squirrel | Noah Sheldon.

Hầu hết các chuyên gia giáo dục, khi được nghe về Squirrel đều đề ra một luận điểm: để hiểu được cách cải thiện việc dạy và học với AI, ta cần hiểu được cách AI thay đổi bản chất của việc làm việc.

Khi máy móc có thể thành thạo những công việc lặp lại, thì con người cần tập trung vào những điểm khác biệt của  họ: tính sáng tạo, khả năng hợp tác, khả năng giao tiếp, và khả năng giải quyết vấn đề. Ngoài ra, họ cũng cần nhanh chóng thích ứng, đặc biệt là khi máy móc đang dần học được nhiều kỹ năng hơn. Chính vì vậy, các lớp học của thế kỷ 21 sẽ cần tập trung tới điểm mạnh và sở thích của từng người, thay vì chỉ áp dụng một số kiến thức rập khuôn, không phù hợp với xã hội hiện tại.

Trên lý thuyết, AI có thể đơn giản hóa quá trình này, thông qua việc giảm thiểu công việc cơ bản của giáo viên, giúp họ có thể chú ý tới học sinh nhiều hơn. Tuy nhiên, thực tế lại có thể cho kết quả khác. AI có thể dạy một số kiến thức, và giáo viên có thể dạy một số kiến thức khác, hoặc AI có thể hỗ trợ giáo viên theo dõi kết quả của học sinh, hay giúp học sinh kiểm soát quá trình học của chính mình. Không ai có thể biết được ứng dụng thực tế sẽ ra sao, nhưng ta đều có thể nhận thấy, mục tiêu cuối cùng vẫn là cá nhân hóa quá trình dạy và học.

Bức tường tại trụ sở của Squirrel về kết quả cải thiện của học sinh | Noah Sheldon.

Giáo dục AI tại Trung Quốc: “Cần nhìn vào một khía cạnh hoàn toàn khác của AI” – Phần 2

Theo Technology Review

Tin liên quan: