Cuộc đua để trở thành người đứng đầu thị trường AI là một trong những khía cạnh dễ thấy trong sự ganh đua sức mạnh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Bởi lẽ, Trung Quốc đang dẫn đầu về AI, đồng thời có năng lực thay đổi thị trường tài chính, thương mại, viễn thông, quân sự, và cả công nghệ toàn cầu.

Sức mạnh AI của Trung Quốc lần đầu được biết tới vào cuối năm 2017, khi phóng viên John Sudworth của đài BBC đã được định vị bởi hệ thống CCTV tại một vùng quê Tây Nam Trung Quốc chỉ trong vòng 7 phút. Tại thời điểm này, đây đã là một thành tựu vô cùng đáng nể của công nghệ. Còn ở ngày nay, con số 7 phút này đã được những công ty như YITU Technology và Megvii – những doanh nghiệp đi đầu trong công nghệ nhận diện gương mặt, rút gọn chỉ còn vài giây. Và sở dĩ những công ty này có thể phát triển tiên tiến tới vậy là không chỉ nhờ vào năng lực AI của Trung Quốc, mà còn vào năng lực toán học của quốc gia này.

Cuộc đua để trở thành người đứng đầu thị trường AI là một trong những khía cạnh dễ thấy trong sự ganh đua sức mạnh giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Bởi lẽ, Trung Quốc đang dẫn đầu về AI, đồng thời có năng lực thay đổi thị trường tài chính, thương mại, viễn thông, quân sự, và cả công nghệ toàn cầu. Nhận biết được điều này vào hồi tháng 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký Sắc luật “Sáng kiến AI của Mỹ” (gốc: American AI Initiative), được thiết kế giúp Hoa Kỳ giữ vị thế đi đầu trong công nghệ AI. Và chỉ trong vài năm, các tập đoàn, trường đại học, quỹ sáng tạo, và cả chính phủ Hoa Kỳ đã đề ra hàng loạt chính sách và dự án khác nhau, nhằm thực hiện sắc lệnh này.

Cần phải lưu ý rằng, AI không phải là một hộp đen bí ẩn mà sẽ mở rộng ra khi được đầu tư vốn – những báo cáo nghiên cứu và dự án sẽ chẳng có ý nghĩa gì, nếu như không thể thành thạo các thuyết Toán cơ bản, làm tiền đề cho AI.

Thứ mà ta thường gọi là “AI”, trên thực tế, là sự kết hợp của nhiều thuật toán và những phát triển riêng biệt dựa trên toán cao cấp và thống kê. Hãy thử lấy ví dụ về các mạng nơ-ron sâu – một công nghệ mà bất cứ CIO/ CTO nào cũng biết tới – chúng không phải các bộ não nhân tạo, mà là rất nhiều mô-đun chuyển hóa thông tin, với khả năng “học” thông qua xử lý liên tục các gradient (một khái niệm hầu như không được dạy tới trong môn toán tích phân), cũng là nền tảng của hệ thống các thuật toán backpropagation.

Các phát biểu tương tự cũng có thể được sử dụng cho học máy (machine learning), một lĩnh vực về cách lập trình máy sao cho máy này học được cách làm việc, chứ không chỉ vận hành theo các lệnh có sẵn. Ngoài ra, các khả năng như: liên tục phân loại các khối lượng dữ liệu lớn, phát hiện xu thế, “dự đoán” kết quả, và “tự học”, cũng đều bắt nguồn từ các thuật toán tinh vi, kết hợp với đó là năng lực máy tính cao và các dữ liệu tương ứng.

Và từ iPhone tới Summit – siêu máy tính mạnh nhất thế giới hiện tại ở Phòng Nghiên cứu Quốc gia Oak Ridge – và cả từ Google tới Facebook, tất cả mọi nền tảng máy tính và chương trình này đều cần tới các phép toán phức tạp, để thực hiện hầu như mọi tác vụ, từ kích nổ hạt nhân cho tới cung cấp kết quả tìm kiếm.

Ngoài ra, trái với những gì ta luôn được nghe từ những nhà hoạt động AI nổi tiếng như Kai-fu Lee – tác giả của cuốn AI Superpowers – vấn đề không chỉ xoay quanh dữ liệu. Cụ thể, Lee từng phát ngôn rằng, dữ liệu là nhiên liệu của thế kỷ 20, còn Trung Quốc – nơi có nhiều dữ liệu nhất, sẽ không khác gì Trung Đông – kẻ sở hữu nguồn cung nhiên liệu lớn nhất toàn cầu. Tuy nhiên, nếu không sử dụng đúng kiến thức toán, cũng như có nhân lực để phát triển các kiến thức này một cách sáng tạo, thì cho dù bạn có nhiều dữ liệu tới đâu, bạn sẽ vẫn không thể thật sự vượt trội về lĩnh vực AI, huống hồ là đạt tới tương lai AI mà con người thường mơ tưởng tới.

Đây cũng là nguyên nhân tại sao một trong những mục tiêu chủ chốt của các phép toán tiên tiến nhất hiện tại, lại là giúp người sử dụng nó xử lý được sự thiếu hụt dữ liệu cũng như các tập dữ liệu thưa, hoặc loại bỏ các dữ liệu dư thừa, tồn tại song song với dữ liệu gốc. Bởi lẽ, dữ liệu không thể thay đổi sự thật rằng, thế giới của công nghệ dựa vào các số 0 và 1, cũng như các thuật toán giúp vận hành những con số này. Tuy nhiên, chẳng ai là có thể ngay lập tức tạo ra các thuật toán mạnh mẽ, hiệu quả ngay từ đầu, mà không phải trải qua rất nhiều năm kiên nhẫn nghiên cứu và tìm hiểu các học phần toán phức tạp liên quan.

Đảng Cộng sản Trung Hoa đã đề ra mục tiêu biến quốc gia này trở thành người dẫn đầu về AI trước năm 2030, và hiện đang tận dụng tối đa các tài nguyên để biến mục tiêu này thành sự thật. Với hầu hết thế giới, cuộc chiến giành quyền lực AI cũng đang dần trở thành cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Còn hiện nay, chính quyền của Tổng bí thư Tập Cận Bình cũng đang vô cùng chú trọng đầu tư cho các công nghệ AI, thậm chí biến đây thành một mục tiêu chủ chốt trong chặng đường hiện đại hóa nền công nghiệp Trung Quốc. Các nỗ lực này cũng đã bổ sung cho Sắc lệnh “Made in China 2025”, vốn được đề ra để giúp quốc gia này thống trị trong đa số các quy trình công nghệ cao trên thế giới.

Thị trường AI tại Trung Quốc hiện được ước tính có giá trị khoảng 3,5 tỷ USD, còn Bắc Kinh hiện đang đặt mục tiêu đưa thị trường này đạt tới con số 1 ngàn tỷ NDT (tức 142 tỷ USD) vào năm 2030. Ngoài ra, chính phủ nước này cũng đã đầu tư một khoản tương đương 2,1 tỷ USD để xây dựng một công viên công nghiệp AI ở ngoại ô Bắc Kinh, cũng như tiến hành nhiều khoản đầu tư lớn khác. Huawei, công ty đi đầu trong phát triển AI, với các phòng nghiên cứu ở London và Singapore, mới đây cũng đã phát hành ra các chip “xử lý AI” thế hệ mới, cùng với đó là một chiến lược AI cho “mọi hoàn cảnh”.

Thu hút nhiều khoản đầu tư nhất vẫn phải kể tới các công nghệ nhận diện giọng nói và gương mặt như Megvii và SenseTime, cùng với công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Và mục tiêu của các khoản đầu tư này cũng rất rõ ràng: Trung Quốc đang tận dụng năng lực toán học ứng dụng và AI của mình ở cả trong và ngoài nước, để tạo ra một hệ thống theo dõi số tiên tiến bậc nhất trong lịch sử. Cụ thể, nước này đã ban hành một điều luật mới, qua đó mọi người dân phải quét mặt khi đăng ký số điện thoại. Ngoài ra, Trung Quốc cũng đang sử dụng các thuật toán tiên tiến nhất trong kiểm soát và quản lý xã hội, hòng thúc đẩy các dịch vụ an ninh tại quốc gia này.

Mục tiêu trên của Trung Quốc đã phần nào trở nên vô cùng dễ thấy. Hiện tại, chính phủ nước này đang tạo ra một hệ thống “đánh giá xã hội” dựa trên nhận diện gương mặt cũng như một số công nghệ khác, qua đó áp dụng khen thưởng/ phạt đối với một số hành vi như vi phạm luật giao thông, tín dụng xấu, không yêu nước – hòng kiểm soát các hành vi cá nhân tại nơi công cộng cũng như tại nhà. Tân Cương và Tây Tạng hiện là 2 tỉnh bị kiểm soát nghiêm ngặt nhất, nơi người Hồi giáo và Phật giáo bản địa liên tục bị theo dõi và kiểm soát thông qua các ứng dụng nhận diện, cũng như thu thập DNA bắt buộc.

Việc đầu tư cho AI của Trung Quốc cũng là nhằm mục tiêu an ninh quốc gia, đặc biệt là sau chính sách “kết hợp dân-quân sự” của nước này, trong đó yêu cầu mọi phát triển kỹ thuật cao phải được chia sẻ cho quân đội, cũng như được ứng dụng vào các hệ thống vũ khí. Thậm chí, nhiều nguồn tin cũng chia sẻ rằng, hiện chính phủ nước này đang tuyển mộ nhân tài từ trong trường học, rồi huấn luyện họ trở thành các chuyên gia vũ khí AI. Nói về vấn đề này, một báo cáo của Quỹ Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ đã viết rằng, chính phủ Trung Quốc không có cùng “quan điểm về đạo đức khoa học với Mỹ,” làm dấy lên mối lo về việc các nhà khoa học có quốc tịch Trung tại Mỹ sẽ đem các công nghệ phát triển được về cho chính quyền nước này.

Trong cuộc đua nhân lực AI với Mỹ, Trung Quốc đang vô cùng chú trọng vào khả năng toán học của quốc gia. Hiện nay, sinh viên Trung Quốc đang đứng đầu thế giới về bộ môn toán (cũng như khoa học và đọc hiểu). Tất nhiên vẫn có những vấn đề xoay quanh những điểm số này, song ta không thể chối bỏ sự tập trung cao độ của Trung Quốc vào giáo dục STEM. Chiến dịch “Mạnh từ gốc” mới của quốc gia này cũng sẽ tiếp tục tuyển mộ các học sinh, sinh viên xuất sắc nhất để học tập, nghiên cứu về toán học, vật lý, hóa học, sinh học, cũng như nhiều ngành khoa học khác.

Thậm chí, Trung Quốc cũng đang mạnh tay “mua” các nhà toán học hàng đầu của nước ngoài. Cụ thể, chương trình “Ngàn Nhân tài” của quốc gia này hiện đang thu hút rất nhiều nhà nghiên cứu bản địa cũng như ngoại quốc trong các lĩnh vực chủ chốt tới làm việc và đóng góp cho Trung Hoa. Đi cùng với họ và hàng loạt công trình, thành tựu nghiên cứu từ những đại học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu của Hoa Kỳ – thứ mà sau này sẽ được chia sẻ công khai cho công chúng và các viện nghiên cứu tư nhân tại Trung Quốc. Theo tờ Asia Times, chỉ tính riêng Huawei đã tuyển dụng tới 50.000 người ngoại quốc, trong đó có rất nhiều người là nhân công chất lượng cao được chiêu mộ bằng các mức lương, thưởng hấp dẫn.

Chính vì vậy, chẳng có gì là ngạc nhiên khi khả năng toán học của Trung Quốc hiện đã cho phép quốc gia này cạnh tranh trực tiếp với tượng đài AI – Hoa Kỳ. Cũng đã có rất nhiều nhân vật chủ chốt hiện đang lên tiếng về hiện tượng này, trong đó chỉ ra rằng, các khoản đầu tư lớn vào AI tại Trung Quốc, cũng như hiện tượng chảy máu chất xám (Trung Quốc mua lại các nghiên cứu xuất phát từ Mỹ), đã khiến quốc gia này trở thành một mối đe dọa lớn lên vị thế hiện tại của Mỹ. Thậm chí, lãnh địa của một doanh nghiệp AI nhỏ tại Sans Franciso còn phải cảm than rằng: “Nếu tôi không thuê nhân viên Trung Quốc thì công ty tôi sẽ chẳng còn một kỹ sư nào. Nhưng đồng thời, tôi cũng không thể biết được họ có gây ra các nguy cơ an ninh hay không.”

Hai hiện tượng công nghệ lớn toàn cầu này – Trung Quốc và Mỹ, hay mở và đóng – đang là một mối lo lớn ở thời điểm hiện tại. Cụ thể, Bắc Kinh thì đang đẩy mạnh xuất khẩu công nghệ quản lý sang nước ngoài, cụ thể là tới các nước Châu Á, Châu Phi, và thậm chí là Anh quốc. Hiện nay có tới hàng chục quốc gia đang sử dụng công nghệ theo dõi Trung Quốc, và hơn 30 quốc gia đang sử dụng các mô hình kiểm duyệt CCP phỏng theo quốc gia này. Sự phổ biến của camera an ninh cũng có nghĩa là, người dân không có cách nào khác ngoài tin vào chính phủ và xã hội ở phương diện quyền cá nhân, cũng như việc lạm dụng quyền chức trong doanh nghiệp và chính phủ.

Việc Hoa Kỳ mất đi vị thế cũng đồng nghĩa là, một số chính phủ cùng doanh nghiệp nước ngoài sẽ bắt buộc phải sử dụng các hệ thống của Trung Quốc, qua đó gây dựng lên các môi trường công nghệ AI xâm phạm quyền cá nhân, mang tính áp đặt. Ngoài ra, việc sử dụng các hệ thống này cũng mang nguy cơ lớn về việc bị theo dõi và ăn cắp thông tin bởi Trung Quốc, bởi lẽ các công ty Trung Quốc sẽ bắt buộc phải chia sẻ dữ liệu cá nhân khi có lệnh từ chính phủ nước này.

Và trong khi rất nhiều nhà đầu tư đều thấy được rằng, Trung Quốc đang dần bắt kịp Mỹ về AI, lại có rất ít người nhận ra được khả năng toán học chính là một nguyên nhân gây ra hiện tượng này. Một số nguyên nhân chủ chốt khác bao gồm: sự đi đầu của Trung Quốc trong phát triển mạng 5G, trợ cấp chính phủ cho hoạt động sản xuất chip bán dẫn…

Để trở thành người chiến thắng trong cuộc đua AI, thì trước hết ta cần phải tìm ra điểm yếu của quốc gia, rồi sau đó đào tạo, giáo dục toán học ở mọi cấp học. Còn nếu như bài toán này mãi không được giải quyết, thì sẽ khó có thể bắt kịp được các nước lớn trong cuộc đua AI ngày một kịch tính này.

Theo The National Interest

Tin liên quan: