Trong vài năm trở lại đây, thuật ngữ FinTech (Financial Technology) nổi lên như một trong những từ khóa được tìm kiếm nhiều nhất liên quan đến lĩnh vực tài chính tại thị trường Việt Nam. Bài viết sẽ điểm lại những thông tin cơ bản về xu hướng này cũng như thực trạng phát triển của FinTech tại Việt Nam.

Fintech – Thực trạng phát triển

Hiểu một cách đơn giản, FinTech là thuật ngữ để chỉ ngành cung cấp các dịch vụ tài chính trên các nền tảng công nghệ. Hiện nay, theo báo cáo FinTech toàn cầu 2017 từ PwC, kết quả khảo sát dựa trên 1308 người (thành phần gồm các CEO, giám đốc, trưởng các bộ phận  IT, số hóa, công nghệ; các quản lý cấp cao đến từ 71 quốc gia trên thế giới), 82% mong đợi các đối tác FinTech sẽ tăng trưởng trong 3-5 năm tới; 77% mong đợi Blockchain được áp dụng như một phần của hệ thống các dịch vụ tài chính vào năm 2020; 20% mong đợi sự tăng trưởng của chỉ số ROI (tỷ lệ lợi nhuận ròng so với chi phí) hàng năm trong các dự án liên quan đến FinTech.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng, các nhà kinh doanh, nhà phát triển, chuyên gia trong ngành tin rằng sự phát triển của FinTech có thể mang lại những nguy cơ nhất định liên quan đến với sự phát triển công ty của họ, chỉ số này hiện tăng từ 83% lên 88% chỉ sau 1 năm từ 2016 đến 2017. Dưới đây là biểu đồ thể hiện phần trăm các ngành hàng, dịch vụ FinTech mà khách hàng sẵn sàng hợp tác. Lĩnh vực đứng đầu là Thanh toán, kế tiếp là Quỹ chuyển đổi, Tài chính cá nhân, Cho vay cá nhân, Gửi tiền/tiết kiệm truyền thống, Bảo hiểm, Quản lý sức khỏe.

Các hoạt động mà các chuyên gia tin rằng khách hàng sẽ sẵn sàng hợp tác với các công ty FinTech

Dòng vốn đổ vào FinTech năm nay được dự báo khoảng 150 tỷ Đô la, theo đó,  CEMC – một tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp về vốn đầu tư thiết bị kinh doanh tại Mỹ đã đưa ra 6 dự báo về các xu hướng mà các doanh nghiệp FinTech nên tập trung nghiên cứu và phát triển, gồm:

  • Tập trung xây dựng niềm tin người dùng: trong thời kì tranh tối tranh sáng như hiện nay, có được niềm tin của người dùng là một trong những điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển;
  • Thói quen mua sắm thay đổi từ môi trường ngoại tuyến offline sang trực tuyến online;
  • Xu hướng di động tiếp tục phát triển: với lượng người dùng các thiết bị di động ngày càng tăng, tập trung vào môi trường di động sẽ giúp các Fintech mang đến những trải nghiệm tốt hơn cho người dùng.
  • Blockchain: với xu hướng này, doanh nghiệp có thể thực hiện các giao dịch và xác minh trên mạng ngay lập tức.
  • Mức độ an toàn tiếp tục cải thiện: Dữ liệu của khách hàng luôn là miếng mồi ngon của tin tặc, bảo vệ dữ liệu của khách hàng
  • Nhiều cơ hội tiếp cận hơn cho khách hàng: FinTech đã cho phép nhiều người tiếp cận với các sản phẩm/dịch vụ trước đây vốn ngoài tầm của họ. Ví dụ, các ngân hàng trực tuyến đã cho phép khách hàng mở tài khoản với số dư thấp hơn và không tốn phí duy trì.

Cuộc chiến FinTech ngày càng trở nên gay cấn, gần đây nhất, Facebook cho phép người dùng gửi tiền qua lại trên Messenger bằng hệ thống TransferWise và Gmail của Google giờ đây cũng cho phép người dùng gửi tiền cho nhau trên phiên bản di động.

Những thách thức đối với các doanh nghiệp Fintech

Xu hướng phát triển FinTech tại Việt Nam

Việt Nam có dân số hơn 90 triệu người, phần lớn là người trẻ, 80-90% dân số sử dụng Internet. Những con số này là lý do chính khiến các chuyên gia đánh giá Việt Nam là một thị trường FinTech đầy tiềm năng. Tuy nhiên, thực tế chỉ có 30% dân số sử dụng thẻ ngân hàng và con số sử dụng thẻ tín dụng chỉ dừng lại ở mức 3%. Đây là cơ hội cho nhiều doanh nghiệp hợp tác lấp chỗ trống hoặc thay thế ngân hàng phục vụ thị trường còn lại.

Thống kê tháng 2/2017, Ngân hàng nhà nước Việt Nam cho biết từ 9 đơn vị thử nghiệm dịch vụ thanh toán trung gian vào năm 2007, 8 năm sau (2015) dịch vụ này đã chính thức được cấp phép và con số doanh nghiệp đã tăng lên thành 20. Cho đến thời điểm này, có hơn 40 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực FinTech tại Việt Nam. Theo ông Phạm Thành Đức – giám đốc điều hành của MoMo, với đà phát triển công nghệ như hiện nay, Việt Nam lẽ ra đã phải có đến 20 triệu người dùng thanh toán di động và khối lượng giao dịch đạt 25 tỷ USD, dựa theo ước lượng từ nước láng giềng Trung Quốc. Tuy nhiên, con số thực tế có vẻ như có khoảng cách xa so với ước tính này.

Theo thống kê của Topica Founder Institute, trong năm 2016, tổng giá trị các thương vụ liên quan tới startup Fintech tại Việt Nam là 129 triệu USD, chiếm 63% tổng giá trị các thương vụ startup. Trong đó, nổi bật là thương vụ đầu tư 28 triệu USD từ Quỹ Standard Chartered Private Equity và Ngân hàng Goldman Sachs vào Công ty Cổ phần M_Service, đơn vị sở hữu ví điện tử MoMo.

Hình ảnh các doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực FinTech

Lợi thế của FinTech là các khoản vay nhỏ (vì ở nhiều nước, ngân hàng thường bỏ qua những người vay nhỏ do e ngại những rủi ro về mặt tín dụng tiêu dùng). Thực tế, hiện nay, thị trường Việt Nam đang phát triển ở mảng thanh toán dịch vụ với những khoản tiền chuyển nhỏ hơn 5 triệu đồng (theo số liệu khảo sát dựa trên các bưu điện, báo cáo của Liên hợp quốc và Smartlink – đơn vị trung gian thanh toán, nay đã nhập vào Banknet).

Tuy nhiên, bất lợi tại thị trường Việt Nam là tính e ngại sử dụng các phương thức thanh toán, chuyển đổi tiền “ảo”, do đó 2 cái tên nổi trội trong ngành FinTech Việt là MoMo và Payoo đã đầu tư mạnh vào hệ thống giao dịch vật lý khi MoMo có hơn 4000 điểm giao dịch trải dài rộng khắp 45 tỉnh thành và Payoo là gần 5000 điểm thanh toán trên toàn quốc.

Mục tiêu của MoMo đạt đến 11000 điểm giao dịch phủ sóng toàn quốc trong khi Payoo vẫn tập trung vào việc thanh toán hóa đơn điện, nước, truyền hình và mở rộng liên kết với các kinh doanh nhà xe, du lịch để đa dạng dịch vụ và đặc biệt là không tập trung vào mảng ứng dụng di động. “Có hai nguyên nhân chính khiến chúng tôi không đẩy mạnh kênh này trong thời điểm hiện tại: Thứ nhất, các dịch vụ trực tuyến chưa đủ để hấp dẫn số đông người sử dụng trên Internet. Thứ hai, bản thân Payoo cũng cung cấp dịch vụ Internet banking và mobile banking cho các doanh nghiệp đối tác, việc tham gia cạnh tranh trong một thị trường chưa đủ lớn không đem lại lợi ích”, ông Ngô Trung Lĩnh, Tổng Giám đốc VietUnion cho biết.

Tập trung vào việc phối hợp các công nghệ mới

Bên cạnh các công ty FinTech, nhiều tập đoàn, công ty lớn cũng đã nhảy vào cuộc chơi này để tận dụng số lượng người dùng sẵn có. Cuối tháng 12/2016, Zion, công ty con của VNG, ra mắt ví điện tử ZaloPay hoạt động song song với cổng thanh toán 123pay trước đó, tích hợp cộng đồng 70 triệu người dùng chat Zalo.

Dịch vụ chơi game Garena và dịch vụ gọi xe Grab cũng đã bước chân vào mảng thanh toán khi tháng 3 năm ngoái, chi nhánh tại Việt Nam của Garena là Vietnam eSports đã cho ra mắt ví điện tử TopPay với hơn 20000 điểm giao dịch trên toàn quốc và số lượt tải về TopPay trên Play Store vượt ngưỡng 100000. Dịch vụ thanh toán GrabPay cũng đang chạy các hoạt động khuyến mãi trên toàn Đông Nam Á để tận dụng con số 27 triệu người dùng.

Về hệ thống các ngân hàng, TP Bank là một cái tên không thể không nhắc đến với việc ứng dụng công nghệ vào dịch vụ chăm sóc khách hàng với hệ thống các điểm giao dịch trực tuyền, chatbot trả lời tự động,…

Kênh thanh toán HelloPay của Lazada sau khi được Alibaba mua lại vào tháng 4/2016 đã được sát nhập vào hệ thống AliPay của Alibaba và tiến dần vào Đông Nam Á.

Theo nhận định của một số chuyên gia, thị trường Fintech ở Việt Nam sẽ là sân chơi dành cho các ông lớn trong các lĩnh vực tài chính, công nghệ và dịch vụ Internet. Các start-up hiện có trên thị trường thực tế đang là sân sau của một số ông lớn hoặc được đầu tư nguồn vốn khổng lồ.

Kết luận

Với những cơ hội, thách thức mà thị trường FinTech Việt đang có, các doanh nghiệp cần lựa chọn những hướng đi đúng đắn cho mình. Học tập các quốc gia có thị trường FinTech phát triển như Campuchia, Kenya có lẽ là một trong những điều đầu tiên mà các doanh nghiệp Việt có thể cân nhắc nghiên cứu.

Nhìn lại những kinh nghiệm của các quốc gia kể trên, có thể thấy động lực lớn nhất khiến cho người dùng mạnh dạn làm quen với các dịch vụ thanh toán ảo chính là khả năng chuyển tiền cho người thân và bạn bè. Một số chính sách Marketing hiệu quả có thể kể đến như: ưu đãi “khủng” như “trận chiến lì xì” (WeChat Pay và AliPay – Trung Quốc), hưởng lãi suất cao trên số tiền hiện có trong các tài khoản thương mại điện tử,…

Ngoài ra, về phương diện chính sách và pháp lý, chính phủ đóng vai trò tiên quyết trong việc mở đường cho FinTech phát triển. Ở Cambodia, Wing đã không thể lớn mạnh đến như vậy nếu không được hưởng các chính sách tiến bộ như cấp giấy phép ngân hàng đặc biệt và thay mặt nhà nước thu thuế. Tại Kenya, Chính phủ nắm 35% vốn trong công ty vận hành M-Pesa là Safaricom và đặt ra các quy định rất thông thoáng cho người dùng đăng ký sử dụng.

Tại Việt Nam, theo luật sư Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch LP Group, hiện Chính phủ chưa có các quy định chuyên ngành cụ thể về các hoạt động kinh doanh, trừ hoạt động trung gian thanh toán. Các loại hình Fintech như sàn giao dịch cho vay ngang hàng, quản lý đầu tư tự động, giao dịch tiền ảo, gọi vốn cộng đồng… vẫn chưa có cơ chế pháp lý tương ứng với bản chất hoạt động kinh doanh mà ngân hàng và doanh nghiệp mong muốn.

Theo ông Lộc, có 3 việc chính phủ cần làm ngay và đồng bộ để Fintech trong nước phát triển:

  • Cho phép thử nghiệm các mô hình Fintech mới;
  • Bổ sung những quy định cụ thể ở cấp độ nghị định, thông tư cho các hoạt động FinTech.
  • Nghiên cứu các mô hình phù hợp để có lộ trình ban hành văn bản điều chỉnh cũng như kêu gọi các tổ chức, hội đoàn phác thảo lộ trình cho Fintech trong 10 năm tới.

Rõ ràng, xu hướng mới này rất cần thêm những động thái mạnh mẽ từ chính phủ cũng như nhà đầu tư để hiện thực hóa và phát triển FinTech một cách sâu rộng tại thị trường Việt Nam, từ đó mang đến cuộc cải cách về mặt thanh khoản cho không chỉ khối doanh nghiệp mà cả người tiêu dùng.

Nguyên Hà

Tin liên quan: